Trudności z pamięcią

Document Actions

General Teaching Strategies: - this link takes you to general teaching strategies associated with this challenge
Subject Specific Strategies: - this link takes you to subject specific strategies relating to this challenge
General Learning Activities: - this link takes you to general learning activities potentially affected by this challenge

Charakterystyka trudności z pamięcią/przypominaniem sobie wpływających na uczenie się i nauczanie

Pamięć krótkoterminowa

Pamięć krótkoterminowa to zdolność przechowywania przez ograniczony czas informacji, obrazów wzrokowych (np. kształtu czy twarzy) i/lub informacji fonologicznych/słuchowych (np. mówionego numeru telefonu czy zdania). Informacja może być przechowywana w ten sposób przez kilka sekund. Jeśli informacje muszą być przechowywane dłużej, może być użyty system powtórek (np. powtarzanie sobie liczby, by jakoś ją zapamiętać). Jeśli któraś z tych umiejętności w jakiś sposób zawiedzie, może to prowadzić do konkretnych problemów z pamięć krótkoterminową. Jednakże problemy pozornie spowodowane kiepską pamięcią mogą mieć również inne przyczyny takie jak na przykład: nieuwaga, trudności językowe i ogólne trudności z uczeniem się. Tak więc, aby właściwie zidentyfikować konkretne zaburzenie pamięci i wykluczyć inne możliwe przyczyny problematycznego zachowania, konieczna jest kompleksowa ocena neuropsychologiczna.

Studenci z zaburzeniami pamięci krótkoterminowej mogą również mieć konkretne trudności w różnych obszarach, w tym:

Trudności w mówieniu i trudności językowe (w tym nieprawidłowości w zakresie wytwarzania mowy i akwizycji języka).
Zapamiętywanie instrukcji i uczenie się pospolitych sekwencji jak kierunki, zadania i terminy.
Trudności z wzrokowym uczeniem się (w tym uczeniem się liczb i liter, orientacji w nowym otoczeniu oraz manipulowaniem informacjami wizualnymi takimi jak: kształt, barwa i przestrzeń).
Dawanie sobie rady z bardziej złożonymi zadaniami polegającymi na rozwiązywaniu problemów, np. dokonywaniu obliczeń w głowie.

Pamięć długoterminowa

Pamięć długoterminowa dotyczy umiejętności danej osoby w zakresie przechowania informacji przez jakiś czas, np. przez kilka minut, godzin lub dłużej. Lekarze i naukowcy próbują wyodrębnić różne rodzaje długoterminowego przetwarzania pamięciowego, jakie mogą występować u różnych ludzi. Jednym z podejść do pamięci długoterminowej jest rozróżnianie przechowywanych informacji epizodycznych i semantycznych. Pamięć epizodyczna dotyczy zdarzeń czy epizodów obejmujących szczegóły doświadczenia z uczeniem się, na przykład umiejętność zapamiętania, co zdarzyło się danego ranka lub odtworzenia tego, co miało miejsce danego dnia. Pamięć semantyczna jest zaś zdolnością zapamiętania informacji rzeczowych nie obejmujących szczegółów zdarzenia uczenia się, np. student może wiedzieć, że stolicą Francji jest Paryż, lecz nie pamiętać rzeczywistego zdarzenia, gdy po raz pierwszy się o tym dowiedział.

Studenci ze słabą pamięcią epizodyczną mogą realizować konkretne wzorce trudności w zakresie uczenia się, zachowania i życia społecznego, np.:

Mogą się łatwo gubić.
Mogą powtarzać uprzednio wykonane czynności, ponieważ nie pamiętają, że je już robili.
Gdy pyta się ich o codzienne doświadczenia, trudno jest im podać konkretne szczegóły lub opisać wydarzenia.
W kontaktach z innymi ludźmi może wydawać się, że się wywyższają, ponieważ trudno im zapamiętać zdarzenia przeżyte wspólnie z innymi.

Studenci mający trudności z pamięcią semantyczną mogą mieć problemy z przyswajaniem materiału przewidzianego programem studiów.

Słuchowa pamięć sekwencyjna

Studenci, którzy późno zaczęli mówić, albo tacy, u których trudności językowe i problemy z mówieniem wystąpiły wcześnie, często osiągają wiek licealny, dysponując wystarczającym poziomem mowy i zrozumienia. Drobne wady językowe są w stanie wykryć tylko oni sami, ich rodzice i uczący. Zdarza się, że trudności w czytaniu i pisaniu występują dalej po ustąpieniu trudności w mówieniu (często jest to połączone z ogólnymi trudnościami z pamięcią).

Na tym etapie pojemność pamięci niestety najprawdopodobniej nie poprawi się już w istotny sposób. Jeśli jednak student i osoby wokół niego są w stanie to zrozumieć i starają się pracować, wiele można zrobić dla zminimalizowania wpływu kiepskiej pamięci na studia i życie codzienne.

Strategie nauczania

Zminimalizuj liczbę kluczowych punktów, jakie student musi zapamiętać, wprowadź jasną sekwencję elementów i unikaj wszelkiego języka, który może utrudniać zrozumienie.
Pracuj ze studentami nad znalezieniem strategii pamięciowych lub wyzwalaczy, które są w ich przypadku skuteczne (np. podpowiedzi wzrokowe).
Spróbuj uczyć się po kawałku (nie mnoprs, lecz mn, op, rs).
Zachęcaj studentów, by rozważyli stosowanie plansz z podpowiedziami, na przykład, gdy dokonują prezentacji.
Dawaj instrukcje na zasadzie małych kroków.
Zapewnij wyraźne, logiczne powiązania, z użyciem, jeżeli jest to mozliwe w danej sytuacji, różnych kolorów, krótkich podpowiedzi słownych, diagramów i znanych symboli.
Zaproponuj studentom techniki zapamiętywania np. mnemotechniczne (wzrokowe podejście do uczenia się), mapy myśli, strategie słuchowe i uczenie się przez wykonywanie danych czynności.
Zachęcaj studentów, by znaleźli swoje własne strategie i stali się niezależni w uczeniu się.
Miej świadomość, że zawsze łatwiej jest zapamiętać układ/elementy, gdy istnieje osobista motywacja. Jest to naturalna cecha pamięci zapewniająca, że pojedyncze priorytety wymagają najmniej wysiłku.

Po przekazaniu jakiegoś fragmentu materiału lub instrukcji, poproś studenta o powtórzenie, aby upewnić się, że zrozumiał on i dokładnie zapamiętał treść wykładu. Jest to również dobry wskaźnik ilości informacji, jaką student może zapamiętać za jednym razem.

Poprawianie pamięci

Poprzez wielotematyczne ćwiczenia pamięciowe psychologowie określili kluczowe cechy pozwalające odrózniać informacje nieistotne od tych, które powinny być zapamiętane. Jest bardziej prawdopodobne, że zapamiętamy informacje powtarzane, zabawne, niezwykłe, interaktywne, zmysłowe i/lub szokujące. Im więcej tych kryteriów jest spełnionych, tym większe prawdopodobieństwo, że dany element zostanie zapamiętany.

Umiejętność przypominania sobie może poprawić kojarzenie lub grupowanie elementów, może także ułatwić zamianę terminów abstrakcyjnych na konkretne idee.
Metoda wolnych skojarzeń może wydawać się męcząca, ale w rzeczywistości tworzenie zabawnych czy niezwykłych związków, które na ogół przebiega bardzo szybko, może znacząco wpływać na poprawę pamięci długoterminowej. Regularne używanie pamięci doprowadzi do jej konsolidacji.
Niektórzy studenci z trudnościami z pamięcią/przypominaniem sobie, mogą potrzebować dodatkowych skrótów i pomocy w uczeniu się. Gdy student ma trudności z zapamiętaniem prawidłowej pisowni i gramatyki, mogą być użyte pomoce ortograficzne. Techniki mnemoniczne, diagramy, mapy myśli, wzorce wzrokowe czy kategoryzowanie za pomocą kolorów, mogą być cenne zwłaszcza dla studentów mających trudności z zapamiętywaniem/przypominaniem sobie.

Istotną formą wsparcia, jakiego uczący mogą udzielić studentom, mającym trudności z pamięcią i przypominaniem sobie, jest aktywne zachęcanie ich do stosowania skrótów i pomocy, które w ich przypadku zdają egzamin. Podaje się wiele przykładów (w tym techniki mnemoniczne i mapy myśli), jednak sposób zastosowania tego typu pomocy zależeć będzie od danego studenta - nie mogą być one narzucone przez kadrę uczącą. Prowadzący zajęcia mogą jednak uznać ważność takich narzędzi w procesie uczenia się i cenić je jako skuteczny środek ułatwiający osiągnięcie pożądanych wyników. Studentom należy wysyłać następujący komunikat: „jeśli to działa, w Twoim przypadku, stosuj to”. Nauczyciel nie powinien w żadnym wypadku ulegać pokusie trzymania się bardziej tradycyjnych metod uczenia się, uznając się je za bardziej stosowne akademicko lub bardziej skuteczne, poniważ sprawdziły się one w odniesieniu do innych, być może też samego nauczyciela.

Taka zachęta i uznanie zindywidualizowanych narzędzi są niezmiernie ważne, jednak istnieją również bardziej bezpośrednie formy pomocy, które uczący mogą zapewnić lub przynajmniej ułatwić. Są to między innymi:

Materiały w formie diagramowej lub obrazkowej, zamiast tekstowej. Wartość diagramów w nauczaniu znana jest od dawna, jednak wciąż istnieje tendencja do przekazywania słuchaczom materiałów składających się z dużej ilości tekstu, a nie innych form przedstawienia. Studenci mający trudności z pamięcią i przypominaniem sobie, w istotny sposób skorzystają na większym na wprowadzeniu form diagramowych np. diagramów sekwencji działań, map myślowych, diagramów-drzewek, tabel. Dodatkowo jednak wiele osób za przydatne może uznać wymyślenie swych własnych obrazkowych przedstawień sytuacji i koncepcji lub użycie klasyfikacji kolorami do organizowania idei w głowie. Dla kadry uczącej najistotniejsze jest uznanie konkretnego narzędzia, które najlepiej sprawdza się w odniesieniu do danego studenta oraz korzystanie z niego.

Mówiąc bardziej ogólnie, materiały rozdawane słuchaczom muszą być jasne, dobrze ustrukturalizowane oraz łatwe do odczytania, niezależnie od tego, czy mają formę tekstu czy np. diagramu.

Uczenie się przez tworzenie skojarzeń (PAL)

PAL czyli plansze to dobra strategia warta zastosowania wówczas, gdy przedmiot wymaga pracy pamięciowej i zrozumienia dużej ilości materiału rzeczowego, np. różnych wyrazów, pojęć i definicji.

PAL polega na tworzeniu par skojarzeniowych - znajdywaniu przez studenta związku pomiędzy znanym lub nieznanym bodźcem i znaną lub nieznaną reakcją (odpowiedzią). Na przykład w ekonomii słowo „nabywca” oznacza konsumenta. Nabywca jest znanym bodźcem, który musi być powiązany z nieznanym słowem „konsument”. Często zarówno bodziec jak i odpowiedź są nieznane. Przykładowo w historii sztuki studenci muszą się nauczyć, co oznacza wyraz „chiaroscuro”. Ponieważ większość studentów nigdy wcześniej nie spotkało się z tym słowem, trzeba się nauczyć zarówno wyrazu (bodźca) jak i definicji (odpowiedzi). Użycie plansz podwójnych skojarzeń (PAL) jest wydajną i skuteczną metodą uczenia się tego rodzaju materiału rzeczowego.

Proces stosowania plansz PAL jest dwuetapowy:

Opracowanie plansz zgodnie z Twoim osobistym stylem uczenia się.
Używanie plansz przez pewien okres czasu do ćwiczeń i powtórek.

Jak opracować plansze

Nie zniechęcaj się, jeśli pierwsza reakcja studenta na sugestię opracowania plansz PAL będzie negatywna. Wielu studentów czuje i tak przeciążenie wszystkimi wymaganiami uczelni wyższej i waha się, czy angażować się w strategię uczenia się, która wymaga dodatkowej pracy. Stosowanie PAL rzeczywiście wymaga od studentów przygotowywania plansz przez cały semestr, a nie uczenia się całego materiału w noc poprzedzającą egzamin. Z drugiej jednak strony studenci korzystający z plansz PAL mogą odczuwać o wiele mniej stresu i niepokoju przed egzaminami, gdyż czują się lepiej przygotowani.

Studentów należy zachęcać do opracowania plansz w oparciu o swoje indywidualne mocne i słabe punkty w zakresie uczenia się. Na przykład ci, którzy lepiej zapamiętują poprzez słuch mogą opracować plansze rymujące reakcję i bodziec. Uczący się wzrokowo mogą natomiast przekładać informacje na język rysunków i znaków.

Gdy studenci wypracują indywidualny system wykonywania plansz, wówczas ich przygotowanie nie będzie im zajmować wiele czasu. Praca nad przygotowywaniem plansz, może dać im również poczucie, że robią rzeczywiste postępy w nauce.

Używanie plansz PAL do nauki

Drugi etap stosowania metody PAL to uczenie się materiału na planszach. Gdy student opracuje już grupę plansz może korzystać z nich w ten sposób, że będzie regularnie przepytywał sam siebie, patrząc tylko na jedną stronę planszy i starając się zapamiętać poprawną odpowiedź. Studenci mogą też patrzeć na odpowiedź i starać się przypomnieć sobie bodziec.