Autyzm

W skrócie o autyźmie

Autyzm to zaburzenie rozwojowe, którego skutki odczuwalne są przez całe życie. Dotyczy ono sposobu, w jaki osoba komunikuje się i postrzega otaczających ją ludzi. Zaburzenie to dotyczy szerokiego zakresu skomplikowanych zachowań: deficytów w rozumieniu, ekspresji języka, rozwoju motorycznym i postrzeganiu, wadliwego oceniania rzeczywistości i braku zdolności funkcjonowania w sytuacjach społecznych. Dzieci i dorośli z autyzmem doświadczają trudności w interakcjach dnia codziennego. Ich umiejętność nawiązywania przyjaźni, jak również rozumienia emocji innych osób jest bardzo ograniczona.

Charakterystyczne dla osób z autyzmem są wzory powtarzalnego zachowania i opór na zmiany. Prawidłowo funkcjonują one w środowisku stałym, w którym panuje rutyna.

Szczegółowy opis zaburzeń autystycznych

Osoby autystyczne często doświadczają dodatkowych trudności w nauce. Studenci z zaburzeniami autystycznymi mogą doświadczać pewnych trudności, które w sposób znaczący będą negatywnie wpływać na ich naukę.

Wyróżniamy trzy podstawowe sfery trudności, znane pod nazwą „triada zaburzeń”:

• Interakcje społeczne – trudności w kontaktach międzyludzkich, np. osoby autystyczne sprawiają wrażenie powściągliwych i obojętnych. Wynika to z braku potrzeby emocjonalnego kontaktu z ludźmi.
• Komunikacja społeczna – trudności w komunikacji werbalnej i niewerbalnej, np. nie rozumieją w pełni znaczenia podstawowych gestów, wyrazu twarzy czy tonu głosu, czyli podstawowych kodów społecznych.
• Wyobraźnia – trudności w rozwijaniu umiejętności interpersonalnych, np. osoby takie mają ograniczoną sferę wyobraźni.

Syndrom Aspergera

Zwany również Zespołem Aspergera polega na znacznych i utrzymujących się zaburzeniach interakcji społecznych. Wyraża się to w stereotypowych, powtarzających się zachowaniach i sztywnym trzymaniu się rutyny.

Osoby z syndromem Aspergera mają trudności w odczytywaniu sygnałów komunikacji, które większość z nas uważa za oczywiste. W rezultacie, osoby te mają trudności w komunikacji i interakcji z innymi. Poza tym osoby z syndromem Aspergera mają zazwyczaj mniej problemów z językiem, niż osoby autystyczne. Często mówią płynnie, choć ich słowa mogą wydawać się czasem zbyt formalne lub sztywne. Co więcej, osoby z syndromem Aspergera wydają się nie mieć problemów w nauce, co również odróżnia to zaburzenie od autyzmu.

Syndrom Aspergera to forma autyzmu i dlatego wiele śladów autyzmu jest w nim rozpoznawanych, np.:

• Trudności w komunikacji – osoby mogą mówić płynnie, lecz zupełnie ignorować reakcję słuchaczy; mogą wygłaszać nieskończenie długie monologi, nie patrząc na zainteresowanie odbiorców; mogą też wydawać się nie wrażliwi na uczucia innych. Pomimo zdolności językowych osoby z syndromem Aspergera mogą używać określeń zbyt precyzyjnych lub zbyt dosłownych. Wszelakie dowcipy lub humor, jak również przesadny język, mogą okazać się dla nich problematyczne.
• Trudności w tworzeniu związków społecznych – w przeciwieństwie do osób z klasycznym autyzmem, które często sprawiają wrażenie zamkniętych w sobie oraz niezainteresowanych światem zewnętrznym, osoby z syndromem Aspergera, chcą być towarzyskie. Równocześnie, nadal nie rozumieją w pełni sygnałów komunikacji niewerbalnej, np. wyrazu twarzy, co sprawia, że jest im trudno nawiązać i utrzymać kontakty towarzyskie z osobami nieświadomymi ich potrzeb.
• Brak wyobraźni i kreatywności – osoby z syndromem Aspergera, mimo że zwykle doskonale rozumieją i interpretują fakty, często nie potrafią myśleć w sposób abstrakcyjny.

Powyższe wskazówki tłumaczą dlaczego osoby ze zdiagnozowanym syndromem Aspergera uczęszczają do szkół publicznych, gdzie przy odpowiednim wsparciu osiągają dobre wyniki w edukacji.

Osoby z syndromem Aspergera cechuje niemal obsesyjne zainteresowanie zbieractwem lub innego rodzaju hobby. Najczęściej polegają one na zestawianiu lub zapamiętywaniu pewnych faktów, np.: rozkładów jazdy pociągów, zwycięstw w gonitwach konnych lub wymiarów kościołów czy katedr. Przy odpowiedniej zachęcie możliwe jest rozwinięcie tych zainteresowań w odpowiedni sposób tak, by osoby z syndromem Aspergera mogły podjąć pracę lub rozpocząć studia związane z ich zainteresowaniami.

Osoby te mogą również odczuwać niezadowolenie z wprowadzania wszelkiego rodzaju zmian i często preferują układanie swojego dnia wg ustalonego planu. Jeśli pracują wiele godzin, każde nieoczekiwane opóźnienie, takie jak miejski korek lub spóźniony pociąg, może ich wystraszyć i zdenerwować. s n

Cechy, które zostały wymienione powyżej, należą do najczęściej występujących objawów zespołu Aspergera. Należy jednak pamiętać, że każdy przypadek jest indywidualny oraz, że cechy te mogą się zmieniać, jedna z nich może także przeważać nad pozostałymi.

Cechy wpływające na naukę i nauczanie

Studenci z zaburzeniami autystycznymi mogą mieć przewagę nad pozostałymi studentami w niektórych aspektach życia uczelnianego, np.:

• Niektóre osoby z zaburzeniami autystycznymi mają nadzwyczajną pamięć i/lub naturalną łatwość w posługiwaniu się komputerem. Obie te cechy umożliwiają im dobry start edukacyjny.
• Styl formalny, wymagany w esejach akademickich jest dla nich zwykle łatwiejszy do opanowania.
• Potrafią szczegółowo badać wąskie obszary wiedzy.
• Potrafią być silnie zmotywowani i niezależni.
• Potrafią być jednomyślni w dążeniu do wyznaczonego celu.
• Często są oryginalni i kreatywni.

Studenci z zaburzeniami autystycznymi mogą mieć także pewne cechy, które będą negatywnie wpływać na ich naukę, np.:

• Trudności w kontaktach z innymi studentami i nauczycielami.
• Niezrozumienie i naiwność w obrębie kontaktów społecznych.
• Poczucie strachu w kontaktach z innymi.
• Rutyna jako główny pęd do działania i niechęć do nagłych zmian.
• Słabe umiejętności organizacyjne.
• Łatwość dystrakcji.
• Mylenie zagadnień istotnych z nieistotnymi.
• Nadmierne skupianie się na detalach.

Studenci z zaburzeniami autystycznymi mają zwykle trudności w sytuacjach, które wymagają pracy zespołowej (jest to związane z problemami w podejmowaniu interakcji społecznych). Studenci mogą ignorować wiadomości przekazywane językiem ciała, wyrazem twarzy lub tonem głosu; mogą też czynić uwagi, które wydają się nieodpowiednie do kontekstu rozmowy, ponadto mogą mieć trudności w przystosowaniu się do różnego typu odbiorców.

Studenci z zaburzeniami autystycznymi są bardziej skłonni używać dosłownego języka, ponieważ trudno im zrozumieć metafory, żarty czy pojęcia abstrakcyjne. Ich niemożność abstrakcyjnego myślenia czy dostosowania się do sytuacji, mogą przenosić się na inne obszary, np.: wykonywanie rutynowych czynności lub demonstrowanie pewnych zachowań, takich jak siadanie zawsze na tym samym miejscu.

Strategie nauczania

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych. Nie należy jednak traktować powyższego wykazu jako wyczerpującego źródła informacji - należy pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki, a sposób uczenia, który sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwy w stosunku do innej. Mogą Państwo również skontaktować się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych w Waszej Instytucji, które przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do tej listy, prosimy o przekazanie sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

• Należy zagwarantować odpowiednią ilość czasu, aby skonsultować się ze studentem przed/w trakcie zajęć.
• Na ile to możliwe, należy stworzyć studentowi stałe i w miarę statyczne miejsce i stanowisko pracy z ograniczoną ilością bodźców w postaci hałasu czy ostrego światła.
• Student powinien otrzymywać jasne i precyzyjne polecenia oraz instrukcje do wykonywanych zadań.

Studenci mogą potrzebować:

• Dłuższego czasu na wdrożenie się w funkcjonowanie w nowej instytucji.
• Pomocy w orientacji w terenie, np. map z trasami przejścia między budynkami.
• Pomocy w zrozumieniu planu zajęć, np. pisemnego wyjaśnienia informacji o nauczycielach i salach.

Wsparcie

W niektórych sytuacjach studenci mogą wymagać pomocy osobistego asystenta, który zapewni im:

• wsparcie podczas wykładów,
• wsparcie w rozwiązywaniu kwestii organizacyjnych,
• wsparcie podczas samodzielnej nauki, np. w bibliotece,
• ułatwi także komunikację z rówieśnikami i kadrą nauczycielską.

Wsparcie w czasie zajęć

• Redukcja potencjalnych problemów, np. zbyt mocnego światła czy zbyt głośnych dźwięków.
• Rozplanowanie miejsca i sprawdzenie indywidualnych preferencji studenta, np. niektórzy wolą siedzieć plecami do ściany, inni przy drzwiach.
• Podkreślanie ważnych informacji, np. w notatkach z wykładów czy spisie lektur.
• Dostarczenie pisemnych streszczeń z najważniejszymi zagadnieniami, np. dotyczącymi dyskusji czy spotkania.
• Komunikacja mailowa lub pisemna.
• Zapewnienie studentom regularnych przerw (gdy są one potrzebne).

Wsparcie organizacyjne

• Dostarczenie rozkładu i harmonogramu zajęć.
• Sporządzanie list z zadaniami do wykonania.