Krótki opis dyspraksji

Dyspraksja to szczególna trudność w uczeniu się, związana z rozwojem mózgu, która wpływa na podstawowe zdolności do planowania sekwencji ruchu i wszelkich działań. Zaburzenie to jest często wiąże się z problemami percepcji, języka i myśli. Wpływy dyspraksji na zdolności funkcjonowania w codziennym środowisku, jak również w procesie uczenia mogą się zmieniać w zależności od stopnia trudności zadań.

Szczegółowy opis dyspraksji

Niektóre osoby z dyspraksją posiadają czuciowe mechanizmy obronne; są bardzo czułe na dotyk. Inni mogą mieć dyspraksję mowy, która powoduje dysfunkcje mówienia. Osoby z dyspraksją często mają niską samoocenę, wykazują większe skłonności do wpadania w depresję, mają problemy ze zdrowiem psychicznym, doświadczają trudności natury emocjonalnej i zachowawczej.

Dyspraksja wynika z zaburzenia zmysłu równowagi, prowadzi do dezorientacji ruchów lub ciągłego nieprecyzyjnego odbioru wrażeń, co skutkuje niezręcznym i niezgrabnym zachowaniem się.

Wszystkie osoby z  dysleksją doznają czasem dyspraksji z powodu dezorientacji, u około 10-15% osób z dysleksją występuje chroniczna dyspraksja.

Cechy wpływające na naukę i nauczanie

Mocne strony

Do mocnych stron studentów z dyspraksją należą:

• kreatywne i oryginalne myślenie,
• myślenie strategiczne i umiejętność rozwiązywania problemów,
• determinacja i zaangażowanie w pracę,
• wysoka motywacja,
• zdolność rozwijania własnych strategii w celu pokonania trudności.

Szczególne trudności

Studenci mogą doświadczać trudności w niektórych lub wszystkich  wymienionych kategoriach:

•  zdolności motoryczne – słabe wyniki sportowe, ogólna niezdarność, słaby zmysł równowagi, trudności w uczeniu się pewnych umiejętności wymagających koordynacji ruchowej, np. jazdy na rowerze lub pływania;
• praca manualna i praktyczna – problemy z użytkowaniem klawiatury komputerowej i myszy, częste rozlewanie cieczy w laboratoriach i innych miejscach, problemy z dokładnością mierzenia, trudności w pisaniu, nieczytelny charakter pisma, bałagan w prezentacjach/pracy, problemy w pracach praktycznych – np. gotowaniu;
• autoprezentacja i koordynacja przestrzenna – niechlujny wygląd, niezdarny chód, zła postawa, częste wpadanie na różne obiekty  i przewracanie się; osoba z dyspraksją może mieć trudności w uprawianiu sportów -  zwłaszcza drużynowych;
• pamięć i ograniczony zakres uwagi – brak umiejętności skupienia uwagi, zła pamięć krótkoterminowa; łatwość rozpraszania się pod wpływem czynników zewnętrznych – np. hałasu czy jasnego oświetlenia, trudności w nadążaniu za tokiem dyskusji, powolne wyszukiwanie informacji – szczególnie w sytuacjach stresowych; osoba z dyspraksją może łatwo stracić orientację (np. zgubić się w budynku lub nowym środowisku);
• wypowiedzi pisemne – błędy w interpunkcji i literówki, niezgrabne i skomplikowane zdania, brak umiejętności w wykrywaniu własnych błędów, dołączanie zbędnych fragmentów w esejach oraz opóźnienia w dostarczaniu pracy;
• umiejętności wzrokowe i słuchowe – problemy w utrzymywaniu uwagi podczas czytania i pisania, brak umiejętności śledzenia tekstu, trudności w przenoszeniu wzroku z tablicy/wyświetlacza na notatki, trudności w znajdowaniu słów i błędna wymowa nowych wyrazów; osoby z dyspraksją mogą mówić niewyraźnie, głośno lub powoli, przerywać w niestosownych miejscach oraz doświadczać trudności w nauce języka obcego;
• umiejętności numeryczne i matematyczne – tendencja do odwracania lub błędnego zapisywania liczb, znaków lub ułamków, częste błędy związane z niestarannością, szczególna trudność w geometrii – zarówno rysowaniu, jak i użyciu specjalistycznego sprzętu, np. cyrkla czy kątomierza, trudności w orientacji przestrzennej, np. w rysowaniu wykresów, kształtów czy tabelek;
• problemy socjalne, komunikacyjne i emocjonalne – problemy z komunikacją słowną i podejmowaniem interakcji, niska samoocena, brak pewności siebie, frustracja i niekontrolowane mechanizmy obronne lub agresja, nadmierne gadulstwo oraz ekscytacja, wycofanie i powściągliwość lub stany lękowe, stres i depresja;

Strategie nauczania przy dyspraksji

Są to strategie, które warto wykorzystać, należy jednak pamiętać, że lista, którą zamieszczamy poniżej nie jest w pełni kompletna i nie wyczerpuje wszystkich możliwości – każdy student jest inny i dlatego to, co wydaje się dobre dla jednej osoby, nie musi być odpowiednie dla innej. Jeżeli będą Państwo potrzebowali dodatkowych informacji, prosimy o skontaktowanie się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych. Jeżeli posiadają Państwo informacje, które mogłyby wzbogacić naszą listę – prosimy o przekazywanie wszelkich sugestii drogą mailową na adres:  bsn@adm.uj.edu.pl.

Podczas wykładów

• Należy udostępniać przejrzyste materiały z danego tematu.
• Należy zapisywać wszelkie nowe terminy na tablicy lub projektorze.
• Należy wyrazić zgodę na korzystanie z dyktafonów lub pomocy asystentów sporządzających notatki.
• Należy powtórzyć i streść główne punkty wykładu.
• Warto pamiętać o tym, że studenci łatwo się rozpraszają.
• Ważne jest, aby materiały wykorzystywane podczas wykładu oddziaływały na wszystkie zmysły.
• Należy pomóc studentom ocenić książki zamieszczone na liście lektur.
• Warto podzielić większe partie materiału na mniejsze fragmenty.

Podczas seminariów i ćwiczeń

• Należy dawać studentom więcej czasu na sformułowanie odpowiedzi na pytania.
• Należy pamiętać o tym, że hałas czy nadmierny ruch rozpraszają studentów.
• Warto stosować regularne przerwy (jeśli jest to potrzebne).
• Warto zachęcać studentów do korzystania z możliwości przychodzenia na konsultacje.
• Należy zawsze podkreślać dobre strony studentów.
• Warto zachęcać innych studentów do pomocy.
• Należy być cierpliwym, gdy studenci mówią powoli.

Pisanie esejów i raportów

• Warto poświęcić dodatkowy czas na pracę w trakcie zajęć.
• Indywidualne zajęcia ze studentem przynajmniej raz w tygodniu mogą wpływać bardzo korzystnie na wyniki osób z dyspraksją.
• Warto zapewnić pomoc przy planowaniu, organizacji i pisaniu.
• Wcześniejsze eseje lub raporty mogą posłużyć jako przykład dla studentów.
• Należy pomóc studentom szukać błędów językowych w ich pracach.

Organizacja i zarządzanie czasem

• Należy uczyć studentów strategii organizowania pracy.  
• Należy zapewnić wskazówki na piśmie.
• Warto zaznaczać ważne informacje i instrukcje.
• Warto posługiwać się rozkładem dnia.
• Należy dać studentom więcej czasu na wykonanie zadań (jeśli jest to konieczne).
• Warto podzielić czas i większe zadania na mniejsze fragmenty.
• Należy często zmieniać program.

Egzaminy

 Warto zapewnić studentom:

• dodatkową pomoc w powtórce,
• dodatkowy czas,

Warto pamiętać, że:

• używanie komputera podczas egzaminu może być pomocne dla niektórych studentów,
• studenci mogą potrzebować pomocy asystenta piszącego za nich,
• studenci mogą potrzebować oddzielnego pomieszczenia , aby zebrać myśli.

Komputery i oprogramowanie:

• programy do pisania ze sprawdzaniem pisowni i gramatyki,
• należy pamiętać o tym, że na dużych monitorach pracuje się lepiej,
• duża, ergonomiczna mysz i klawiatura,
• programy przerabiające tekst na mowę,
• programy planujące.