Krótko o dysleksji

Dysleksja czyli specyficzna rozwojowa dysleksja (ICD-10 R48) to zaburzenie przejawiające się trudnościami w nauce czytania i pisania, które nie ustępują mimo stosowania obowiązujących metod nauczania, normalnej inteligencji i sprzyjających warunków społeczno-kulturowych. Dysleksja jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Jej objawy występują u mniej więcej 10% uczniów, pięciokrotnie częściej u chłopców.

Szczegółowo o dysleksji

Osoby z dysleksją często potrafią wykonać całą gamę złożonych zadań, np. rozwiązywać skomplikowane problemy w elektronice czy projektowaniu, jednak nie potrafią zrobić rzeczy pozornie łatwych: nauczyć się czytać i literować, robić notatek, zapamiętać instrukcji, podać godziny czy też odnaleźć drogi. Ten wzorzec mocnych i słabych punktów postrzega się jako styl poznawczy uczenia się. W istocie wielu uczących się dyslektyków doświadcza swej choroby jako różnicy w sposobie myślenia czy uczenia się.

Osoby z dysleksją cechuje:

• kreatywne i oryginalne myślenie,

• dobre myślenie strategiczne i umiejętność rozwiązywania problemów,

• determinacja i pracowitość,

• wysoka motywacja.

Wiele z nich opracowało swoje własne strategie przezwyciężenia pewnych trudności.

• wysoce zindywidualizowanego podejścia do uczenia się,

• konieczności jasnego sprecyzowania im tego, jak przebiega proces uczenia się i jakie strategie są wykorzystywane w nauczaniu, 

• konieczności zrozumienia „jak” i „dlaczego”, by się uczyć.

Read more detailed information about this impairment. Remember you can use the back button to return to this page.

Teaching strategies associated with Dysleksja

Strategie nauczania

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania włączającego. Niniejszego wykazu nie należy uważać za wyczerpujący, warto również pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki i to, co sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwe w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się ze specjalistą ds. niepełnosprawności w Waszej instytucji, który przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do naszej listy, prosimy o przekazywanie wszelkich sugestii pocztą elektroniczną na adres: bsn@adm.uj.edu.pl. Należy również zaznaczyć, że poniższe sugestie stanowią najlepsze praktyki – uwarunkowania czasowe/lub lokalne przepisy mogą nie pozwolić na wdrożenie wszystkich przedstawionych poniżej strategii.

• Zapewnij wystarczająco dużo czasu, aby omówić ze studentem jego potrzeby przed/w czasie pierwszej sesji nauczania. Studenci przed podjęciem studiów z pewnością opanowali rożne strategie uczenia sie, które równie dobrze można wykorzystać w procesie nauczania.

Czytanie

• Przekaż wytyczne dotyczące wybranych kluczowych pozycji.

• Zapewnij artykuły o jasnej strukturze i dobrej prezentacji tematu w celu zminimalizowania obciążanie czytaniem.

• Zidentyfikuj nowe słownictwo tematyczne w tekstach.

• Oferuj źródła audiowizualne na dany temat, np. telewizyjne filmy dokumentalne, nagrania video – mogą one pomóc zarówno jeśli chodzi o strukturę, jak i o treść.

Ortografia

• Wprowadzaj nowe terminy i zagadnienia, zapisując je na tablicy lub pokazując na rzutniku.

• Zapewnij listy słówek na początku modułu czy semestru tak, aby dać studentom wystarczająco dużo czasu na przyswojenie nowych terminów i użycie ich w odpowiednim kontekście.

• Zachęcaj do korzystania z elektronicznych opcji sprawdzania pisowni i gramatyki.

Robienie notatek

• Rozdanie materiałów na początku seminarium czy wykładu może być strategią najbardziej przydatną, ponieważ dzięki temu student z dysleksją będzie mógł skupić się na treści przekazywanej ustnie, nie martwiąc się koniecznością robienia notatek.

• Jeśli korzystasz z rzutnika, stosuj czytelny rozmiar czcionki (minimalny rozmiar czcionki to 24). Ogranicz ilość informacji zamieszczanych na każdym slajdzie do kluczowych punktów. Ich rozwinięcie należy przekazać grupie na osobnej kartce. W ten sposób studenci mają dostęp do informacji, których nie zapamiętają w czasie wykładu i będą mogli je przeczytać w domu w wybranym przez siebie tempie.

• Korzystaj z kredowej/białej tablicy jedynie po to, by dać przykłady, rozwinąć punkt, odnotować kluczowe słowa, koncepcje bądź nazwiska – nigdy po to, by studenci zajmowali się długim przepisywaniem. Upewnij się, że Twoje pismo jest duże i wyraźne, a studenci mogą je odczytać. Po przeliterowaniu nowego słowa w języku obcym koniecznie napisz je na tablicy, aby upewnić się, że studenci właściwie je zapisali.

• Przedstawiając dany temat, nie poprzestawaj jedynie na mówieniu - korzystaj z różnych materiałów i pomocy naukowych, różnicuj tempo i aktywności stosowane w czasie sesji. Zaplanuj ustrukturalizowane dyskusje i prezentacje w małych grupach, co daje studentom możliwość eksperymentowania z językiem, gdy omawiają swoje pomysły i opinie.

• Wykładając, przekaż ramy, ogólny zarys i główne punkty na początku i cały czas używaj zaznaczeń, co pomoże studentom rozróżnić istotne kwestie. Pokaż im obraz całości, zanim omówisz szczegóły.

• Daj studentom czas na przetworzenie informacji – podziel wykłady na mniejsze jednostki z przerwami na przyswojenie materiału. Zadbaj o to, by studenci mieli możliwość zadawania pytań. 
• Zaplanuj dużą ilość informacji zwrotnej od słuchaczy, by móc kontrolować to, czy studenci właściwie zrozumieli przekazywane treści i  rozwijać ich umiejętności uczenia się.

• Niektóre osoby z dysleksją łatwo rozprasza hałas oraz chaos w ćwiczeniach - pozwól więc im na wybór miejsca. Niektórzy studenci mogą potrzebować siedzieć z tyłu sali, aby nie rozpraszały ich osoby siedzące za nimi.

• Jeśli student uważa, że jest to konieczne, zezwól mu na używanie na wykładach magnetofonu lub przenośnego komputera.

• Rozważ użycie map myśli lub uproszczonych diagramów.

Pisanie

• Pisanie przez dwie godziny lub dłużej pismem odręcznym, które ulega pogorszeniu z biegiem czasu, może okazać się bardzo stresujące. Warto zatem zgodzić się na to, by studenci mogli używać komputerów przenośnych, technologii prezentacji generowanych komputerowo lub graficznie.

• Zaproponuj modele prac pisemnych (eseje, sprawozdania, projekty). Podaj studentom dodatkowe źródła, aby mogli z nich korzystać samodzielnie.

• W czasie egzaminów studenci mogą potrzebować dodatkowego czasu na przeczytanie pracy oraz jej napisanie i sprawdzenie. Warto pamiętać o trudnościach, jakie mają studenci z ortografią, wyrażaniem się na piśmie i organizowaniem swoich wypowiedzi. Być może dobrym rozwiązaniem będzie zapewnienie studentowi pomocy asystenta, który będzie zapisywał odpowiedzi na arkuszu egzaminacyjnym.

Język mówiony

• Warto pamiętać o tym, że student z dysleksją będzie potrzebował dodatkowego czasu na wykonanie zadań angażujących język. Będzie musiał włożyć w swoją pracę więcej wysiłku, trudniej będzie mu się skoncentrować.

• Należy jasno precyzować swoje oczekiwania, upewniać się czy instrukcje podawane ustnie zostały zrozumiane i zapisane w taki sposób,  by student mógł się do nich odwołać w każdej chwili.

• Zachęcaj studentów do formułowania pytań, następnie odpowiedz na nie używając prostego języka i zilustruj poszczególne punkty konkretnymi przykładami.

• Studenci mogą mieć trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – występują tu symptomy takie jak w języku polskim.

Inne problemy:

• trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach ( błędny kierunek odwzorowywania),

• trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – symptomy takie jak w języku polskim,

• trudności w uczeniu się pamięciowym  (tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne),

• trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata,

• trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne),

• trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni, obniżona sprawność ruchowa,

• nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy,

• często występuje dysleksja o podłożu emocjonalnym,

Umiejętności organizacyjne/Zarządzanie czasem

• Wielu studentów z dysleksją może się zgubić, podążając za sekwencjami i instrukcjami. Mogą oni potrzebować pomocy w planowaniu działań i ustalaniu priorytetów zadań. Warto zatem zachęcać studentów do korzystania z notatników i/lub sporządzania list na potrzeby zarządzania zadaniami.
• Studenci mogą wymagać konkretnej i praktycznej pomocy w zakresie planowania, struktury i organizacji.
• Studenci mogą potrzebować konkretnej pomocy w skupieniu się na konwencjach tekstu pisanego - tworzeniu wprowadzenia, nagłówków, wyciąganiu wniosków, określaniu głównych punktów, danych istotnych i nieistotnych, wyborze i włączaniu cytatów lub odniesień, porządkowaniu punktów i przechodzeniu pomiędzy punktami w prezentacji.

Wytyczne dotyczące dobrych praktyk oceny pracy uczniów i studentów z dysleksją

Czytając szybko pracę studenta z dysleksją zwykle łatwiej jest ocenić ją pod kątem poruszonych w niej kwestii, stopnia zrealizowania tematu i wiedzy. Szybkie czytanie najlepiej przebiega, gdy ignoruje się wszelkie błędy ortograficzne, gramatyczne, interpunkcyjne czy składniowe, bez ich poprawiania i komentowania.

Gdy jest to możliwe watro  stawiać dwie oceny: jedną w oparciu o materiał i wykorzystanie danego tematu (tzw.task achievement), drugą zaś dotyczącą technicznych aspektów języka. Twoje uwagi będą bardziej przydatne, gdy wskażesz w nich, w którym miejscu studentowi poszło dobrze i wyjaśnisz, dlaczego jakiś element pracy jest dobry, zamiast używać niekorzystnych uwag krytycznych. Wszelkie sugestie będą bardziej skuteczne, jeśli  zostaną poparte wyjaśnieniem tego, co jest wymagane lub co jest błędne. Muszą być one przedstawione w sposób czytelny.

Jeśli pozwala na to czas warto używać dwóch różnych długopisów: jednego do uwag dotyczących merytorycznej zawartości pracy, drugiego zaś do zaznaczania błędów ortograficznych, gramatycznych, interpunkcyjnych i składniowych. Żaden z długopisów nie powinien być czerwony.

Poprawianie języka, gdy możliwa jest dyskusja z uczniem/studentem

Sprawdź poziom zrozumienia przez studenta technicznych aspektów języka i prezentacji; czasami mamy do czynienia ze świadomą wiedzą, przy jednoczesnym braku zdolności jej zastosowania; w innych przypadkach studentowi brakuje świadomej wiedzy podstawowej. Przydatne jest omówienie poziomu korekty, jaką student będzie w stanie zastosować. Warto również dowiedzieć się jakie publikacje encyklopedyczne student posiada lub uważa za przydatne.

• Gdy student dysponuje świadomą wiedzą na temat języka i prezentacji, powinieneś zaznaczać pojawiające się błędy na marginesie na poziomie wiersza, w którym występują. Celem tego jest umożliwienie studentowi znalezienia błędów i poprawienia ich. Stosuj wygodny system symboli, np.: „bo” = błąd ortograficzny, „bz” = budowa zdania, „in” = interpunkcja, „gr” = gramatyka, „uk” = układ.

• Gdy student nie dysponuje świadomą wiedzą na temat języka i prezentacji będziesz musiał omówić po kolei błędy w trakcie trwania kursu i wyjaśnić, dlaczego konieczne są poprawki.

Dyslektycy nie nabywają umiejętności językowych podświadomie, np. prawie żaden z nich nie jest w stanie nauczyć się prawidłowej pisowni bardzo dużo czytając. Często dokonują oni postępów w zakresie jakiejś umiejętności językowej, gdy ktoś wyjaśni im daną umiejętność w sposób odpowiedni dla osoby z dysleksją. Bez takich wyjaśnień, uwagi i korekty dotyczące ortografii, gramatyki, interpunkcji i składni są bezskuteczne: zwiększają one tylko poziom zniechęcenia studenta; nie dają mu żadnych informacji, jakie mógłby zastosować w celu poprawy pracy w przyszłości, a dla uczącego są stratą czasu.

Poprawianie języka, gdy dyskusja z uczniem/studentem nie jest możliwa

Poprawianie języka bez omówienia błędów ze studentem jest przypuszczalnie stratą czasu. Sensowna procedura polegałaby na uwzględnieniu nie więcej niż pięciu typów powtarzających się błędów i pokazaniu na prostych, jasnych przykładach prawidłowego użycia języka.

Potential Challenges to the Achievement of Learning

• Trudności organizacyjne

• Trudności ruchowe i manualne

• Trudności z mówieniem

• Trudności z pamięcią

• Trudności związane z wytrzymałością