Informatyka i niepełnosprawności słuchowe

W skrócie o dysfunkcjach słuchu

Zaburzenia słuchu, w zależności od czasu, miejsca, stopnia i rodzaju ich wystąpienia, warunkują prawidłowy rozwój kompetencji językowych i możliwości komunikacyjnych dziecka – potem studenta. Wyznaczają zakres oraz sposoby nadawania i odbierania przez niego dźwięków mowy, wybór form porozumiewania się, od właściwego wykorzystywania których zależy efektywność nauki studenta i jego psychospołeczne funkcjonowanie w przestrzeni akademickiej.

Zjawiska akustyczne odgrywają istotną, informacyjną rolę w rozwoju i życiu człowieka – dostarczają do mózgu bodźce niezbędne do prawidłowego rozwoju mowy jako środka społecznego porozumiewania się, wpływając tym samym na proces intelektualizacji człowieka i jego holistyczny rozwój.

Jak to się dzieje, że student ma trudności w słyszeniu i jakie mogą być tego konsekwencje?
Przyczyny zaburzeń słuchu mogą być:

• dziedziczne,

• wrodzone,

• nabyte w trakcie porodu lub w dalszym życiu.

Wyjaśnienia terminologiczne oraz charakterystykę uszkodzeń słuchu przedstawia ryc.1 i tabela 1.

 Ryc.1. Budowa ucha

Tabela 1. Typy uszkodzeń słuchu – terminologia, charakterystyka.

**Wszystkie wymienione typy zaburzeń słuchu mogą występować w postaci izolowanej lub mieszanej u tego samego studenta.

Szczegółowo o dysfunkcjach słuchu

Dla osób z niepełnosprawnością słuchową w stopniu znacznym i głębokim proces nauki języka różni się od sposobu nabywania kompetencji językowych przez osoby słyszące.

Osoby te przyswajają go zwykle w dzieciństwie w sposób naturalny, spontaniczny, w toku bezpośrednich interakcji językowych z otoczeniem, podczas gdy znaczne i głębokie zaburzenia w funkcjonowaniu analizatora słuchowego zmniejszają ilość oraz jakość języka dostępnego osobie niesłyszącej.

Dla studenta z niepełnosprawnością słuchową zdobywanie nowych, specjalistycznych kompetencji językowych rzadko odbywa się drogą naturalną i niejednokrotnie może być żmudnym, długotrwałym procesem najeżonym wieloma przeszkodami, pułapkami oraz trudnościami.   

Jakich środków komunikacji używać, by skutecznie porozumieć się ze studentem niesłyszącym lub słabosłyszącym?

Ich rodzaje ilustruje rysunek poniżej.

Rys.1. Rodzaje środków porozumiewania się ze studentem z niepełnosprawnością słuchu [wg: B. Szczepankowski, 1999, s. 94]

Proszę pamiętać o tym, że:

• Wyżej wymienione środki komunikacji najczęściej są ze sobą połączone, rzadziej występują samodzielnie.

• Osoby niesłyszące odbierają informacje, wykorzystując przede wszystkim kanał wzrokowy.

Cechy charakterystyczne wpływające na uczenia się i nauczanie
Na prawidłowy proces uczenia się w sposób istotny wpływają zaburzenia w prawidłowym odbiorze mowy drogą słuchową, słaba pamięć słuchowa lub jej brak. 

Specyficzne trudności językowe

Student niesłyszący, dla którego podstawę komunikacji stanowi język migowy (najczęściej jest on dla niego pierwszym językiem - tzw. językiem prymarnym - drugim językiem zaś jest język narodowy – polski - [liczba takich osób w Polsce wynosi około 40-50 tysięcy]) może doświadczać różnorodnych trudności językowych wynikających ze specyfiki tego języka, który rządzi się odmiennymi zasadami niż język foniczny. W języku migowym o budowie zdania (czyli kolejności znaków migowych) decyduje kolejność następujących po sobie wydarzeń, a nie forma gramatyczna istotna dla języka polskiego. Studenci niesłyszący władający językiem migowym mogą, w oparciu o silnie utrwalony u nich schemat zdania migowego, mieć trudności z jego transponowaniem na zdanie w mowie dźwiękowej lub z jego prawidłowym rozumieniem. Ponadto, słownik znaków polskiego języka migowego jest ubogi (język migowy jest językiem charakterystycznym dla danego państwa; nie istnieje uniwersalny i międzynarodowy język migowy), co może w sposób znaczący wpływać na jakość rozumienia nadawanych i odbieranych komunikatów. Znaki polskiego języka migowego odzwierciedlają przede wszystkim konkretne przedmioty, czynności, a nawet całe sytuacje. W słowniku języka migowego brakuje znaków abstrakcyjnych, strony biernej czasowników, trybów, odróżnienia przymiotników od zaimków dzierżawczych i przysłówków, części mowy niezbędnych do budowania zdań złożonych wyrażających stosunki przestrzenne, czasowe, przyczynowo – skutkowe.

Read more detailed information about this impairment. Remember you can use the back button to return to this page.

Teaching strategies associated with Sluchowa

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania włączającego. Niniejszego wykazu nie należy uważać za wyczerpujący, warto również pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki i coś, co sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwe w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się ze specjalistą ds. niepełnosprawności w Waszej instytucji, który przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do naszej listy, prosimy o przekazywanie wszelkich sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

• Należy zapewnić wystarczająco dużo czasu, aby omówić ze studentem jego potrzeby przed/w czasie sesji.

• Osoby  zdane na zmysł wzroku, by słyszeć, nie będą w stanie robić notatek i jednocześnie czytać z ruchu warg, czy patrzeć na tłumacza języka migowego, dlatego przydatne będzie zapewnienie im notatek lub pozyskanie ich kopii od innego studenta.

• Warto pamiętać o tym, by mówiąc być zwróconym twarzą do danej osoby. Należy mówić wyraźnie i zachęcać innych studentów, by robili tak samo. Należy robić to w tempie miarowym, lecz normalnym, ponieważ mówienie zbyt wolne zaburza wzorce ruchu warg, z których nie można nic odczytać.

• Należy zaplanować oświetlenie i układ siedzeń tak, aby twarze wszystkich były dobrze oświetlone. Należy unikać stania przodem do okna czy światła, ponieważ wtedy twarz znajduje się w cieniu.

• Nie powinno się mówić jednocześnie pisząc na tablicy lub pokazując.

• Należy postarać się jak najbardziej wyeliminować hałas w tle.

• Należy mieć świadomość, że głośne hałasy mogą być uciążliwe przy ich wzmocnieniu przez aparat słuchowy.

• Czytanie z ruchu warg jest bardzo męczące - studenci mogą potrzebować okresowych przerw na odpoczynek.

• Z ruchu warg trudno jest odczytać nieznane słownictwo. Należy je zapisać i sprawdzić, czy wszystkie nowe terminy zostały właściwie zrozu

• Trudno jest czytać z ruchu warg przy braku kontekstu. Im lepsza struktura wypowiedzi, tym łatwiej za nią podążać. Materiały dla słuchaczy i slajdy mogą być bardzo pomocne jako uzupełnienie ustnych instrukcji i opisów, ale należy zapewnić je wcześniej, ponieważ studenci nie są w stanie w tym samym czasie czytać z ruchu warg.

• Należy używać krótkich, jasnych zdań i precyzyjnych określeń, unikając pojęć abstrakcyjnych czy żargonu. Jeśli studenci zrozumieją coś mylnie, należy wyjaśnić tę samą myśl w inny sposób.

• Istotne komunikaty, kluczowe pojęcia i nowe słownictwo techniczne należy zapisać na tablicy lub rozdać je w materiałach dla słuchaczy.

• Należy powtarzać początek wypowiedzi, a nie sam jej koniec, nie zmieniając sformułowań. Osoby niesłyszące i słabosłyszące mogą zorientować się późno, że mówi się właśnie do nich i przegapić początek.

• Podczas pracy z tłumaczami języka migowego należy dać im czas i zawsze mówić do osoby niesłyszącej, a nie tłumacza.

• Tłumaczenie jest męczące - nie należy mówić za szybko. W trakcie długich sesji należy pozwolić tłumaczom na krótkie przerwy na odpoczynek. Czasami może być potrzebnych dwóch tłumaczy.

• Wszelkie taśmy audio czy video, jakie mają być użyte na zajęciach powinny mieć tekstowy zapis ścieżki. Studenci niesłyszący skorzystają, jeśli tłumacze i pracownicy wsparcia komunikacyjnego będą mieć dostęp do nich wcześniej - dostaną notatki, materiały dla słuchaczy i zapis video z wyprzedzeniem.

• Jeśli student ma problemy z mową, nie odzwierciedlają one jego zdolności intelektualnych czy zrozumienia. Należy zachęcać studentów, by brali udział w dyskusji i cierpliwie pozwalać na zaistnienie komunikacji.

• Studenci z dysfunkcjami słuchu mogą doświadczać trudności w zakresie gramatyki jeśli ich pierwszym językiem jest polski język migowy (PJM). Studenci tacy mogą potrzebować dodatkowego czasu i/lub pomocy przy pracach pisemnych.

• Niektórzy studenci mogą potrzebować nagrać wykład; inni mogą przyjść na zajęcia w towarzystwie osoby robiącej notatki lub tłumacza języka migowego. Należy dać czas tłumaczom, być świadomym przesunięć czasowych, np. przy zadawaniu pytań, a także zadbać o to, by studenci z niepełnosprawnością słuchu mieli czas na odpowiedź.

• Dla studentów z trudnościami słuchowymi praca grupowa może być trudna, ponieważ mogą oni nie wiedzieć, kto mówi, a więc na kogo patrzeć, jeśli nie ma z nimi tłumacza. Należy zachęcać studentów, by wskazywali gestem, gdy zabierają głos.

• Należy zapewnić dodatkowy czas po sesji grupowej na sprawdzenie, czy jej treść została zrozumiana.

• Do pracującego studenta niesłyszącego należy podchodzić z przod lub z boku, by go nie przestraszyć.

• W przypadku egzaminów ustnych konieczna może być zmiana formy z ustnej na pisemną.

• W niektórych sytuacjach konieczne będzie wydłużenie czasu egzaminu.

Potential Challenges to the Achievement of Learning

• Trudności organizacyjne

• Trudności z mówieniem