Dysfunkcje słuchu i słabosłyszenie

Krótko o dysfunkcjach słuchu i słabosłyszeniu

Specjaliści różnych dyscyplin naukowych zajmujących się osobami z uszkodzonym słuchem nie wykształcili jednolitej terminologii, którą posługiwano by się w odniesieniu do tej grupy osób. Odmiennej terminologii używa się w medycynie, psychologii, surdopedagogice, surdologopedii. Podstawowym i najbardziej ogólnym określeniem jest osoba z uszkodzonym słuchem.
Z definicjami osoby z uszkodzonym słuchem związane jest  zagadnienie klasyfikacji tych osób. Podział uszkodzeń słuchu uwzględnia najczęściej następujące kryteria:

• miejsce uszkodzenia analizatora słuchowego,

• czas ujawnienia się uszkodzenia słuchu,

• głębokość i zakres ubytku słuchu,

• etiologię wady słuchu.

W medycynie istotną rolę pełni kryterium anatomiczno – lokalizacyjne. Na tej podstawie Bogdan Szczepankowski (1999) i Józef Stachyra (2001) wyróżniają następujące rodzaje uszkodzeń słuchu:

uszkodzenie słuchu typu przewodzeniowego (zaburzenia czynności aparatu przewodzącego: ucha zewnętrznego i środkowego),
uszkodzenie słuchu typu odbiorczego:
obwodowe - dotyczące obwodowego odcinka narządu odbiorczego (ślimaka i nerwu słuchowego),
centralne – uszkodzenie centralnego odcinka analizatora słuchu (jąder nerwu statyczno – słuchowego, szlaków nerwowych),
uszkodzenie słuchu typu mieszanego (jednoczesne uszkodzenie aparatu przewodzącego i odbiorczego).

Możliwości opanowania języka ojczystego i mowy dźwiękowej zależą od momentu, w którym doszło do uszkodzenia słuchu. Na tej podstawie można wyróżnić głuchotę:
prelingwalną – uszkodzenie słuchu nastąpiło przed okresem opanowania mowy ustnej (około 2 – 3 roku życia),
interlingwalną – powstałą w okresie od 3 do 5 lat, kiedy dziecko zaczęło już naukę mowy, ale nie przyswoiło jeszcze całego systemu symboli słownych i związków syntaktycznych składających się na strukturę gramatyczną języka polskiego,
postlingwalną – uszkodzenie słuchu nastąpiło w okresie opanowania języka przez dziecko, czyli po 5 roku życia.

Międzynarodowe Biuro Audiofonologii (BIAP - Bureau International d’Audiophonologie) opracowało audiometryczną klasyfikację uszkodzeń słuchu. Zgodnie z jej ustaleniami istnieją cztery poziomy dysfunkcji słuchowych, w zależności od stopnia utraty słuchu mierzonego w decybelach:

Źrodło: B. Szczepankowski, Niesłyszący – Głusi – Głuchoniemi. Wyrównywanie szans, WSiP, Warszawa 1999.

Uszkodzenie słuchu w stopniu lekkim – osoba może mieć trudności w identyfikacji akustycznej niektórych głosek, ze skutecznym słuchaniem dźwięków w hałasie lub z dużej odległości. Osoba taka najczęściej nie wymaga interwencji medycznych, może korzystać z telefonu. Niektóre z osób z uszkodzeniem słuchu w stopniu lekkim korzystają z aparatów słuchowych.

Uszkodzenie słuchu w stopniu umiarkowanym – osoba słyszy i rozumie mowę tylko w korzystnych warunkach akustycznych, korzysta z aparatów słuchowych i innych pomocy technicznych. Mowa osoby z uszkodzonym słuchem w stopniu umiarkowanym rozwija się w sposób spontaniczny, ale często jest zniekształcona w wyniku nieprawidłowej identyfikacji dźwięków drogą słuchową i ich nieprawidłowego naśladowania.

Uszkodzenie słuchu w stopniu znacznym - osoba nie słyszy i nie identyfikuje wszystkich dźwięków mowy nawet z pomocą aparatu słuchowego, dlatego w odbiorze mowy posługuje się wzrokiem i odczytuje mowę z ust. Mowa osoby z uszkodzonym słuchem w stopniu znacznym nie rozwija się naturalnie i spontanicznie.

Uszkodzenie słuchu w stopniu głębokim - osoba nie rozumie mowy dźwiękowej nawet za pomocą aparatów słuchowych. Osoba z uszkodzeniem słuchu w tym stopniu najczęściej odczytuje mowę z ust.

Osoby z uszkodzonym słuchem w stopniu lekkim i umiarkowanym nazywane są obecnie w Polsce osobami niedosłyszącymi lub słabosłyszącymi. Dla osób ze znacznym i głębokim uszkodzeniem słuchu przyjęło się stosować określenia: osoba głucha lub niesłysząca.

Komunikacja osób z uszkodzonym słuchem zależy od miejsca, stopnia i momentu uszkodzenia słuchu. Wiąże się ona ściśle z możliwościami opanowania mowy dźwiękowej przez te osoby. Mogą one porozumiewać się za pomocą języka narodowego albo języka migowego - naturalnego języka osób niesłyszących.

Wśród środków komunikacji interpersonalnej między osobami niesłyszącymi a słyszącymi Bogdan Szczepankowski (1999, s. 94 - 95) wymienia:

• język narodowy mówiony (głośna mowa) – osoba z uszkodzonym słuchem wykorzystuje resztki słuchu i łączy je z odczytywaniem mowy z ust,

• język narodowy artykułowany (wyraźna artykulacja bez użycia głosu) odbierany tylko drogą wzrokową przez odczytywanie mowy z ust,

• znaki migowe daktylograficzne (alfabet palcowy i znaki liczb),

• pismo,

• znaki migowe ideograficzne i daktylograficzne w polskim systemie językowo – migowym użytkowym (język migowy bez końcówek fleksyjnych lub z końcówkami fleksyjnymi stosowanymi wybiórczo),

• mimika i pantomimika będące integralną częścią znaków migowych,

• zachowania kinetyczne - niekonwencjonalne znaki migowe (środki niewerbalne, mowa ciała, parajęzyk).

Read more detailed information about this impairment. Remember you can use the back button to return to this page.

Teaching strategies associated with Sluchowa

Strategie nauczania osób z dysfunkcjami słuchu/słabosłyszących

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania włączającego. Niniejszego wykazu nie należy uważać za wyczerpujący, warto również pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki i coś, co sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwe w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się ze specjalistą ds. niepełnosprawności w Waszej instytucji, który przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do naszej listy, prosimy o przekazanie sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

• Zapewnij wystarczająco dużo czasu, aby omówić ze studentem jego potrzeby przed/w czasie pierwszej sesji nauczania.

• Osoby zdane na własne oczy, by „słyszeć” nie będą w stanie robić notatek i jednocześnie czytać z ruchu warg, czy patrzeć na tłumacza języka migowego, bardzo dobrym rozwiązaniem będzie zatem zapewnienie im notatek lub pozyskanie ich kopii od innego studenta.

• Mówiąc, należy być zawsze zwróconym twarzą do drugiej osoby. Trzeba mówić wyraźnie i zachęcać innych studentów, by robili tak samo. Należy mówić w tempie miarowym, lecz normalnym, ponieważ zbyt wolne mówienie zaburza wzorce ruchu warg, z których nie można nic odczytać.

• Zaplanuj oświetlenie i układ siedzeń tak, aby twarze wszystkich były dobrze oświetlone. Unikaj stania przodem do okna czy światła, ponieważ wtedy twarz znajdzie się w cieniu.

• Należy pamiętać o tym, by nie mówić jednocześnie pisząc na tablicy lub pokazując.
• Postaraj się jak najbardziej wyeliminować hałas w tle.

• Miej świadomość, że głośne hałasy mogą być uciążliwe przy ich wzmocnieniu przez aparat słuchowy.

• Czytanie z ruchu warg jest bardzo męczące - studenci mogą potrzebować okresowych przerw na odpoczynek.

• Z ruchu warg trudno jest odczytać nieznane słownictwo. Zapisz je i sprawdź, czy nowe terminy zostały dobrze zrozumiane.

• Trudno jest czytać z ruchu warg przy braku kontekstu. Im lepsza struktura wypowiedzi, tym łatwiej za nią podążać. Materiały dla słuchaczy i slajdy mogą być bardzo pomocne jako uzupełnienie ustnych instrukcji i opisów, ale należy przygotować je wcześniej, ponieważ studenci nie są w stanie w tym samym czasie czytać z ruchu warg.

• Należy używać krótkich i jasnych zdań, unikając pojęć abstrakcyjnych. Jeżeli w wypowiedzi pojawiają się trudne słowa, należy zawsze podawać ich wyjaśnienie. Jeśli studenci źle zrozumieją treść przekazu, należy wyjaśnić tę samą myśl w inny sposób.

•  Istotne komunikaty, kluczowe pojęcia i nowe słownictwo techniczne należy zapisać na tablicy lub rozdać je w formie materiałów dla słuchaczy.

• Warto powtarzać początek wypowiedzi, a nie sam jej koniec, nie zmieniając sformułowań. Osoby niesłyszące i słabosłyszące mogą nie zorientować się, że mówi się właśnie do nich i mogą przegapić początek.

• Gdy pracujesz z tłumaczami języka migowego daj im czas i zawsze mów do osoby niesłyszącej, a nie do tłumacza.

• Tłumaczenie jest męczące: nie mów za szybko. W trakcie długich sesji pozwól tłumaczom na krótkie przerwy na odpoczynek. Czasami może być potrzebnych dwóch tłumaczy.

• Wszelkie taśmy audio czy video, jakie mają być użyte na zajęciach, powinny mieć tekstowy zapis ścieżki. Studenci niesłyszący skorzystają jeśli tłumacze i pracownicy wsparcia komunikacyjnego będą mieć dostęp do nich wcześniej - dostaną notatki, materiały dla słuchaczy i zapis materiału video z wyprzedzeniem.

• Jeśli student ma problemy z mową, nie odzwierciedlają one jego zdolności intelektualnych. Zachęcaj studentów, by brali udział w dyskusji i cierpliwie pozwalaj na zaistnienie komunikacji.

• Studenci z dysfunkcjami słuchu mogą doświadczać trudności w zakresie gramatyki, jeśli ich pierwszym językiem jest polski język migowy (PJM). Studenci tacy mogą potrzebować dodatkowego czasu i/lub pomocy przy pracach pisemnych.

• Niektórzy studenci mogą potrzebować nagrać wykład; inni mogą przyjść na zajęcia w towarzystwie osobęy robiącej notatki lub tłumacza języka migowego. Daj czas tłumaczom, bądź świadom przesunięć czasowych, np. przy zadawaniu pytań, i daj studentom z dysfunkcjami słuchu czas na odpowiedź.

• Dla studentów z trudnościami słuchowymi praca grupowa może być trudna, ponieważ mogą nie wiedzieć, kto mówi, a więc na kogo patrzeć, jeśli nie ma z nimi tłumacza. Zachęcaj studentów, by wskazywali gestem, gdy zabierają głos.

• Zapewnij dodatkowy czas po sesji grupowej na sprawdzenie czy jej treść została zrozumiana.

• Do pracującego studenta niesłyszącego należy podchodzić z przodu lub z boku, by go nie przestraszyć.

• W przypadku egzaminów ustnych konieczna jest zmiana formy z ustnej na pisemną. 

• Czasem trzeba wydłużyć czas trwania egzaminu.

  Bibliografia:

  Stachyra J., Zdolności poznawcze i umysłowe uczniów z uszkodzonym słuchem, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2001.
  Szczepankowski B., Niesłyszący – Głusi – Głuchoniemi. Wyrównywanie szans, WSiP, Warszawa 1999.

Potential Challenges to the Achievement of Learning

• Trudności z mówieniem