Dysfunkcje narządu wzroku

Krótko o dysfunkcjach wzroku

Wśród osób z dysfunkcją wzroku wyróżniamy dwie grupy: osoby niewidome i słabowidzące. Stopień obniżenia ostrości wzroku i zwężenia pola widzenia to kryteria oceny zakresu uszkodzenia czynności narządu wzroku.

Według kryteriów medycznych za niewidzenie uznaje się:

• całkowity brak wzroku,

• ostrość wzroku nie większą niż 0,05 (zachowana ostrość wzroku nie jest większa niż 5% normalnej),

• zawężenie pola widzenia do 20O, niezależnie od obniżenia ostrości wzroku.

Za słabowzroczność uznaje się:

• ostrość wzroku od 0,06 (zachowana ostrość wzroku od 6% do 30% normalnej),

• zawężenie pola widzenia do 30O, niezależnie od ostrości wzroku,

• jednooczność.

Z zawodowego punktu widzenia według T. Majewskiego niewidomymi są osoby, które w pracy zawodowej stosują tzw. techniki pozawzrokowe. W trakcie pracy wykonują więc one wszystkie czynności bazując głównie na pozostałych zmysłach, a wiec na zmyśle dotyku, słuchu, węchu. Są wśród nich:

• osoby całkowicie niewidome,

• osoby niewidome z resztkami wzroku, które są jednak niewystarczające do spełniania wzrokowej funkcji orientacyjnej, kierującej i kontrolującej w przebiegu wykonywania pracy zawodowej.

T. Majewski przedstawia również definicję osoby słabowidzącej z zawodowego punktu widzenia. Jego zdaniem jest to osoba „która, pomimo znacznego uszkodzenia czynności wzrokowych, a wiec obniżenia ostrości wzroku lub zawężenia pola widzenia, wykorzystuje zachowaną zdolność widzenia w orientacji, kierowaniu i kontrolowaniu przebiegu wykonywania pracy zawodowej.”

Narząd wzroku może ulec różnego rodzaju uszkodzeniu na wskutek działania rozmaitych czynników wewnętrznych (genetycznych) lub zewnętrznych (urazy).

Uszkodzenie wzroku zwane również defektem wzroku polega na znacznym obniżeniu jego sprawności funkcjonalnej.

Tabela. Najczęściej występujące schorzenia i uszkodzenia powodujące słabowzroczność i ich następstwa funkcjonalne.

Zasada, że każdy student to jednostka posiadająca indywidualne potrzeby znajduje szczególne potwierdzenie w przypadku studentów z dysfunkcjami wzroku, ponieważ strategie sprawdzające się w odniesieniu do jednego studenta, niekoniecznie będą równie właściwe w stosunku kogoś innego. Tylko sama osoba z dysfunkcją wzroku jest w stanie naprawdę stwierdzić, co widzi lub czego nie widzi.

Ponieważ studenci często wypracowują swoje własne strategie i techniki radzenia sobie, jest niezmiernie ważne, by student był aktywnie zaangażowany w dyskusje na temat strategii nauczania właściwych dla swego przypadku.

Zbierając informacje studenci niewidzący i słabowidzący w większym stopniu zdają się na słuch. Osoby niewidzące od urodzenia być może nie skorzystały z nieformalnych możliwości w zakresie nauki czytania, na przykład poprzez doświadczenie znaków i etykiet w codziennym życiu. Dysponują one również ramami konceptualnymi takich pojęć jak odległość, wymiary i skala, które nie pochodzą z obrazów wzrokowych. Osoby niewidzące od urodzenia być może nie skorzystały ze zbierania codziennych informacji praktycznych o otaczającym ich świecie, co jest czymś oczywistym dla osób widzących.


Szczegółowo o dysfunkcjach wzroku wpływających na uczenie się i nauczanie

Odbiór informacji w trakcie wykładów

Studenci zdani na nagrywanie wykładów w celu pozyskania informacji będą potrzebować przełożenia materiału wizualnego na formę słuchową. Trzeba trochę pomyśleć, jaki jest najlepszy sposób przekazywania informacji z diagramów, wykresów, tabel i innych złożonych materiałów wizualnych. Jeśli w Państwa organizacji jest specjalista od spraw niepełnosprawności, rozsądnie będzie to z nim omówić.

Studenci z różnymi dysfunkcjami, np. narządu wzroku, mogą chcieć dokonywać zapisu informacji poprzez nagrywanie, czy używanie materiałów w języku Braille’a. Kierowanie studentów na witrynę internetową jest przydatne, jeśli informacje na niej zawarte zaprojektowano są w sposób dostępny wzrokowo oraz jeśli student posiada odpowiedni sprzęt lub oprogramowanie do odczytu tych treści. Wykładowcy powinni być w stanie przekazać studentom płytkę, wydruk materiału z wykładu lub też kopie slajdów. Dzięki temu studenci doświadczający trudności językowych i problemów ze zrozumieniem, będą mogli skupić się na słuchaniu.

Uczestnictwo w seminariach/konsultacjach

Studenci mający trudności wzrokowe, które wpływają na ich zdolność dotarcia do tekstu mogą zostać narażeni na wykluczenie, gdy w trakcie seminarium trzeba coś przeczytać. Mogą oni również doświadczać trudności w zakresie komunikacji twarzą w twarz, jeśli nie są w stanie odczytać wyrazu twarzy, czy informacji przekazywanych językiem ciała. Przyzwyczajenie się studenta do głosów innych studentów na seminarium może zabrać trochę czasu - warto wprowadzić zasadę przedstawiania się rozmówcy przy każdym zabraniu przez niego głosu. Pomocne jest także zapewnienie wszelkich materiałów tekstowych w formacie dostępnym przed seminarium, nawet jeśli wykracza to poza zwyczajową praktykę uczącego.

Zajęcia praktyczne

Istnieją pewne dość oczywiste i niezaawansowane technicznie sposoby modyfikacji czy przystosowania sprzętu lub zajęć, które pozwalają studentom z różnymi dysfunkcjami na pełne uczestnictwo w zajęciach praktycznych. Oto przykłady: słuchowa prezentacja informacji wizualnych, taktyczne pokazywanie informacji wizualnych (np. kubki z wypukłymi oznaczeniami), zaciski i inne przyrządy do trzymania elementów sprzętu oraz ręczne podświetlane lupy. Przykłady takich innowacji będą się najprawdopodobniej mnożyć, ponieważ wciąż wzrasta liczba osób, które z nich korzystają. 

Staże, studia zagranicą i wycieczki terenowe

Jednostki organizujące staże, wycieczki terenowe lub studia zagranicą dla studentów z różnymi dysfunkcjami będą musiały przemyśleć i najlepiej omówić z zainteresowanymi studentami różnice pomiędzy otoczeniem i warunkami do jakich przyzwyczaili się oni w trakcie swoich studiów. Czasami użycie sprzętu, ustalenia lub pomoc osobista mogą w sposób znaczący ułatwić studentowi odnalezienie się w nowej sytuacji.

Przenośny komputer z syntezatorem mowy podłączony do projektora danych może pozwolić niewidzącemu nauczycielowi  czy stażyście wykonać czynnościowy odpowiednik pisania kredą na tablicy. To ostatnie rozwiązanie może w oczywisty sposób znaleźć zastosowanie w innych kontekstach roboczych obejmujących prezentacje.

Fakt, że być może trzeba będzie znaleźć źródła finansowania zakupu dodatkowego sprzętu na potrzeby stażu, wycieczek terenowych czy studiów zagranicznych, uwypukla konieczność planowania i rozpoczęcia przygotowań na długo przed terminem stażu.

Obecność osób niepełnosprawnych będzie korzystnie wpływać na pozostałych studentów, ponieważ istotne jest przypomnienie o różnorodności ludzkiego doświadczenia. Warto zwracać uwagę na pozytywne aspekty organizacji stażu w sposób zapewniający bezpieczną integrację studentów niepełnosprawnych, nie należy myśleć wyłącznie o problemach.

Ocena

Wobec studentów z różnym rodzajem niepełnosprawności być może trzeba będzie zmodyfikować sposób przeprowadzania egzaminów do formy alternatywnej, dostosowanej do typu zaburzeń studenta.

Studenci mający trudności wzrokowe mogą potrzebować dokumentów egzaminacyjnych w języku Braille’a, w formie taśmy, czy z powiększonym drukiem. Alternatywnie pytania czy tytuły zadań można przekazać na płytce, jeśli uczelnia/wykładowca  ma dostęp do odpowiedniej technologii. Można je również studentowi przeczytać.

Niektórzy studenci mogą być zdani na sprzęt, aby sprostać wymogom egzaminu. Aby student mógł wykonać zadanie, może korzystać z magnetofonu, komputera, czy pomocy asystent. Należy jednak zawsze określić rolę sprzętu czy stopień zaangażowania asystenta tak, aby móc właściwie ocenić wiedzę studenta.

Cechy charakterystyczne wpływające na uczenie się i nauczanie

Zapewnij wystarczająco dużo czasu, aby omówić ze studentem jego potrzeby przed pierwszą sesją nauczania.

Robienie notatek/Wykłady

Niektórzy studenci mogą potrzebować magnetofonu do zapisu wykładów/dyskusji. Oznacza to, że student musi zdać się na to, co słyszy, co z kolei wymaga zdolności koncentracji i dobrej pamięci oraz praktyki. Dodatkowo przeglądanie materiału jest utrudnione, stąd też student musi być dobrze zorganizowany. Niektórzy studenci mogą również potrzebować skorzystać z pomocy osoby robiącej notatki. Studentów należy zachęcić do siadania w miejscu, w którym słyszą/widzą najlepiej (dotyczy to osób z resztkowymi funkcjami narządu wzroku). Wszystkie informacje zapisane na slajdach i prezentowane na rzutniku należy podać ustnie. Materiały kursowe i przeznaczone do samodzielnej lektury powinny być dostępne przed sesją nauczania – z dodatkowo powiększonym drukiem, w zależności od potrzeb. Wcześniejsze udostępnienie materiałów (np. wykazów lektur) pozwoli studentom na sporządzenie kopii treści w języku Braille’a/na taśmie, jeśli jest to konieczne.

Read more detailed information about this impairment. Remember you can use the back button to return to this page.

Teaching strategies associated with Wzrokowe

Strategie nauczania

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania włączającego. Niniejszego wykazu nie należy uważać za wyczerpujący, warto również pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki i to, co sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwe w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się ze specjalistą ds. niepełnosprawności w Waszej instytucji, który przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do naszej listy, prosimy o przekazanie sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

• Zapewnij wystarczająco dużo czasu, aby omówić ze studentem jego potrzeby przed/w czasie pierwszej sesji nauczania.

• Zawsze należy omówić ze studentem niewidomym/słabowidzacym czego najbardziej potrzebuje.

W przypadku egzaminów może to być:

• wydłużenie ilości czasu,

• zamiana egzaminu z pisemnego na ustny,

• skorzystanie z pomocy asystenta, który w imieniu studenta nanosiłby odpowiedzi na arkusz egzaminacyjny,

• powiększenie czcionki,

• arkusze egzaminacyjne w Braillu,

• skorzystanie z takich pomocy jak lupa, dodatkowe oświetlenie.

W przypadku wykładów i ćwiczeń:

• Niektórzy studenci mogą potrzebować magnetofonu do zapisu wykładów/dyskusji. Oznacza to, że student musi zdać się na to, co słyszy, co z kolei wymaga zdolności koncentracji i dobrej pamięci. Dodatkowo student musi być dobrze zorganizowany, aby móc nadążać z robieniem notatek i przepisywaniem.

• Student powinien napisać oświadczenie do dyrektora instytutu, w którym zapewni, że wszelkie nagrania będą mu służyły wyłącznie do celów dydaktycznych.

• Studentów należy zachęcić do siadania w miejscu, w którym słyszą/widzą najlepiej (dotyczy to osób z resztkowymi funkcjami narządu wzroku).

• Wart upewnić się czy przejścia i otwarte przestrzenie są wolne – należy sprawdzić czy na wysokości głowy nie ma żadnych wystających elementów.

• Zapewnij dobre oświetlenie; małe modyfikacje mogą przynieść dużą różnicę. Różne osoby będą mieć różne wymagania; oślepiające światło może być równie kłopotliwe jak głęboki cień. Należy omówić indywidualne wymagania ze studentem. Niewielkie modyfikacje są zwykle niedrogie, np. zmiana żarówki. Prowadzący zajęcia powinien stać w dobrze oświetlonym miejscu zwrócony twarzą do studentów, ale nie plecami do okna, ponieważ wtedy twarz znajdzie się w cieniu.

• Należy dawać precyzyjne polecenia i wyjaśnienia. Studenci z dysfunkcją wzroku być może nie mają tak szerokich doświadczeń w zakresie domykania wypowiedzi, jakim dysponują osoby widzące.

• Wszystkie informacje zapisane na slajdach i prezentowane na rzutniku należy podawać ustnie. Materiały kursowe i przeznaczone do  samodzielnej lektury powinny być dostępne przed sesją nauczania – warto pamiętać o dodatkowo powiększonym druku, jeśli ułatwi to pracę studentom.

• Warto przygotować wcześniej wykazy lektur, ponieważ studenci mogą potrzebować dodatkowego czasu na poradzenie sobie z ciężarem czytania.

• Obecność psa-przewodnika w środowisku laboratoryjnym, w którym inni mogą się o niego potknąć, może być niewłaściwa – będzie to zależeć od indywidualnej sytuacji i należy podjąć analizę ryzyka. Jeśli tak jest, być może trzeba będzie zapewnić bezpieczne pomieszczenie, w którym pies będzie mógł czekać na swojego właściciela.

Potential Challenges to the Achievement of Learning

• Trudności w poruszaniu