Charakterystyka trudności z pamięcią wpływających na uczenie się i nauczanie

Pamięć krótkoterminowa

Pamięć krótkoterminowa to zdolność przechowywania przez ograniczony czas informacji, np. obrazów wzrokowych (takich jak kształt czy kolor) i informacji fonologicznych/słuchowych (np. mówionego numeru telefonu czy zdania). Informacja może być przechowywana w ten sposób przez kilka sekund. Jeśli informacje muszą być przechowywane dłużej, może być użyty system powtórek (np. powtarzanie sobie liczby, by ją zapamiętać). Jeśli któraś z tych umiejętności w jakiś sposób zawiedzie, może to prowadzić do konkretnych problemów z pamięcią krótkoterminową. Jednakże problemy spowodowane kiepską pamięcią mogą mieć również inne przyczyny, takie jak na przykład: nieuwaga, trudności językowe i ogólne trudności z uczeniem się. Tak więc, aby zidentyfikować konkretne zaburzenia pamięci i wykluczyć inne możliwe przyczyny problematycznego zachowania, konieczna jest kompleksowa ocena neuropsychologiczna.

Studenci z zaburzeniami pamięci krótkoterminowej mogą również mieć konkretne trudności w różnych obszarach, w tym:

• trudności w mówieniu;

• trudności w zapamiętywaniu instrukcji i uczeniu się sekwencji terminów i zadań; 

• trudności z wzrokowym uczeniem się (w tym z zapamiętywaniem liczb i liter, orientacją w nowym otoczeniu oraz manipulowaniem informacjami wizualnymi takimi jak kształt, barwa czy przestrzeń);

• trudności z bardziej złożonymi zadaniami, polegającymi na rozwiązywaniu problemów, np. dokonywaniu obliczeń w pamięci.

Pamięć długoterminowa

Pamięć długoterminowa to zdolność do przechowania informacji przez jakiś czas. Stanowi ona trwały magazyn zakodowanych śladów pamięciowych (Łuria 1973), o nieograniczonej pojemności i czasie przechowywania. Naukowcy, próbując sklasyfikować różne rodzaje długoterminowego przetwarzania pamięciowego ajkie mogą występować u różnych ludzi, wyróznili dwa rodzaje pamięci długoterminowej: epizodyczną i semantyczną. Pamięć epizodyczna dotyczy zdarzeń czy epizodów obejmujących kontekstualne szczegóły doświadczenia z uczeniem się, np. umiejętność zapamiętania, co zdarzyło się danego ranka lub przywołania tego, co miało miejsce danego dnia. Pamięć semantyczna jest natomiast zdolnością zapamiętania informacji rzeczowych, nie obejmujących kontekstualnych szczegółów zdarzenia uczenia się, np. student może wiedzieć, że stolicą Francji jest Paryż, lecz nie pamiętać rzeczywistego zdarzenia, gdy po raz pierwszy się o tym dowiedział.

Studenci ze słabą pamięcią epizodyczną mogą wykazywać konkretne trudności w zakresie uczenia się, zachowania i życia społecznego, np.:

• mogą się łatwo gubić;

• mogą powtarzać uprzednio wykonane czynności, ponieważ nie pamiętają, że już je robili;

• gdy pyta się ich o codzienne doświadczenia, trudno jest im podać konkretne szczegóły lub opisać wydarzenia.

Studenci mający trudności z pamięcią semantyczną, mogą mieć poważne problemy z przyswajaniem materiału przewidzianego programem studiów.

Strategie nauczania

• Należy powtórzyć treść więcej niż jeden raz i poprosić o powtórzenie instrukcji tak, aby upewnić się, że student ją zrozumiał.

• Należy zminimalizować liczbę kluczowych punktów, jakie student musi zapamiętać, wprowadzając jasną sekwencję elementów.

• Należy pracować ze studentami nad znalezieniem strategii pamięciowych, które są w ich przypadku skuteczne (np. podpowiedzi wzrokowe).

• Należy zachęcać do uczenia się fragmentami (np. nie "mnoprs", lecz "mn...op...rs").

• Należy zachęcać studentów, by rozważyli stosowanie plansz z podpowiedziami, gdy dokonują prezentacji.

• Należy dawać instrukcje na zasadzie małych kroków.

• Należy stosować różne kolory, krótkie podpowiedzi słowne, diagramy i znane symbole.

• Należy zaproponować studentom mnemoniczne techniki zapamiętywania, mapy myśli, strategie słuchowe i uczenie się przez wykonywanie danych czynności.

• Należy również zachęcać studentów, by znaleźli swoje własne strategie i stali się całkowicie niezależni w uczeniu się.

• Należy mieć świadomość, że zawsze łatwiej jest zapamiętać układ/elementy, gdy istnieje osobista motywacja. Jest to naturalna cecha pamięci zapewniająca, że pojedyncze priorytety wymagają najmniej wysiłku.

Poprawianie pamięci

Poprzez wielotematyczne ćwiczenia pamięciowe psychologowie określili kluczowe cechy pozwalające stwierdzić, kiedy informacje są łatwe do zapamiętania. Jest bardziej prawdopodobne, że zapamiętamy informacje powtarzane, zabawne, niezwykłe, interaktywne, zmysłowe lub szokujące, a im więcej tych kryteriów jest spełnionych, tym bardziej możemy być pewni, że dany element zostanie zapamiętany.

Istotną formą wsparcia, jakiego uczący mogą udzielić studentom mającym trudności z pamięcią i przypominaniem sobie, jest aktywne zachęcanie ich do zidentyfikowania i stosowania skrótów i pomocy, które w ich przypadku zdają egzamin. Podaje się wiele przykładów (w tym techniki mnemoniczne i mapy myśli), jednak sposób zastosowania tych i innych tego typu pomocy będzie zależeć tylko od danego studenta, stąd też nie mogą być one narzucone przez kadrę uczącą.

Taka zachęta i uznanie zindywidualizowanych narzędzi są niezmiernie ważne, jednak istnieją również bardziej bezpośrednie formy pomocy, które uczący mogą zapewnić lub przynajmniej ułatwić do nich dostęp. Są to między innymi:

• Oferta materiałów w formie diagramowej lub obrazkowej, zamiast tekstowej. Wartość diagramów w nauczaniu znana jest od dawna, jednak wciąż istnieje tendencja do przekazywania słuchaczom materiałów składających się ze zbyt dużej ilości tekstu.

• Materiały rozdawane słuchaczom muszą być jasne, dobrze ustrukturalizowane oraz łatwe do odczytania.