Informatyka i dysleksja

Document Actions

W skrócie o dysleksji
Dysleksja czyli specyficzna rozwojowa dysleksja (ICD-10 R48) to zaburzenie przejawiające się trudnościami w nauce czytania i pisania, które nie ustępują mimo stosowania obowiązujących metod nauczania, normalnej inteligencji i sprzyjających warunków społeczno-kulturowych. Dysleksja jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Objawy choroby występują u mniej więcej 10% uczniów, pięciokrotnie częściej u chłopców.

W przeciwieństwie do Danii i Wielkiej Brytanii, w Polsce dysleksja nie jest uznawana za niepełnosprawność.

Szczegółowo o dysleksji
Osoby z dysleksją często potrafią wykonać całą gamę złożonych zadań, np. rozwiązywać skomplikowane problemy w elektronice czy projektowaniu, jednak nie potrafią zrobić rzeczy pozornie łatwych - nauczyć się czytać i literować, robić notatek, zapamiętać instrukcji, podać godziny, czy też odznaleźć drogi.

Osoby z dysleksją cechuje:

kreatywne i oryginalne myślenie,
myślenie strategiczne i umiejętność rozwiązywania problemów,
determinacja i pracowitość,
wysoka motywacja.

Wiele z nich opracowało swoje własne strategie przezwyciężenia pewnych trudności.

W wyniku trudności, jakich doświadczają w zakresie przetwarzania języka oraz pamięci krótkoterminowej osoby z dysleksją zdają się na znaczenie i zrozumienie, co wymaga:

wysoce zindywidualizowanego podejścia do uczenia się,
konieczności jasnego sprecyzowania im tego, jak przebiega proces uczenia się i jakie strategie są wykorzystywane w nauczaniu,
konieczności zrozumienia jak i dlaczego, by się uczyć.

Osób z dysleksją mogą dotyczyć następujące style uczenia się:

myślenie holistyczne - konieczność zobaczenia najpierw całego obrazu, zanim nastąpi nauka etapów lub szczegółów,
trudności w zapamiętywaniu sekwencji,
trafne spostrzeganie powiązań,
uczenie się przez doświadczenie, nie przez instrukcje,
uczenie się przez dotyk, barwę, humor, opowieści, obrazy,
trudności w uczeniu się, stosowaniu zasad lub uogólnień – uczenie się od konkretu do ogółu,
większa łatwość w czytaniu i pisaniu przy obecności osobistego zainteresowania danym tematem,
w matematyce częste rozumienie koncepcji, a nie procesów obliczeniowych czy języka matematycznego.

Cechy charakterystyczne wpływające na uczenie się i nauczanie

Czytanie
Czytanie stanowi zasadniczy element większości zajęć przewidzianych w programie nauczania i gdy osoba ucząca się czyta dwa razy wolniej od innych, fakt ten może w ogromnym stopniu wpłynąć na zdolność zapamiętania przeczytanej treści. W wyniku ubogiego słownictwa cierpi też zrozumienie.

Osoby uczące z dysleksją mogą doświadczać następujących trudności:

zmęczenie oczu,
przeciążenie czytaniem,
wolne czytanie, zamiana lub opuszczanie liter,
trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża zdolność rozumienia i zapamiętanie czytanej treści,
trudności w streszczaniu,
trudności w sortowaniu i wyborze materiałów przeznaczonych do uczenia się,
trudności z wyciągnięciem głównych punktów z przeczytanej treści,
rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie,
czytanie z błędami (pytania oceniające lub egzaminacyjne),
opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania,
opuszczanie całego wiersza,
zmiana kolejności liter i wyrazów,
przestawianie liter w wyrazie, co wpływa na zmianę sensu,
niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego,
trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab.

Ortografia
Osoby z dysleksją mogą doświadczać nawet tak dużych trudności w zakresie słownictw i wyrażania się na piśmie, że ma to wpływ na zrozumienie przez uczącego ich prac pisemnych.

Robienie notatek
Niektóre osoby z dysleksją mogą doświadczać następujących trudności:

trudności w jednoczesnym pisaniu i słuchaniu,
trudności w sporządzaniu szczegółowych notatek i rozumieniu zapisanych treści przy ich odczytywaniu,
trudności w wyciąganiu głównych punktów z treści wykładów,
trudności z szybkim i prawidłowym przepisywaniem.

Pisanie i ortografia
Osoby z dysleksją mogą doświadczyć następujących trudności w pracy pisemnej:

trudności w pisaniu ze słuchu,
mylenie liter b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w (inwersja statyczna) s-z, dz-c, sz-s, o-a, ł-l, ę-e;
trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami tracącymi dźwięczność,
nieróżnicowanie ę-en-e, ą-om;
opuszczanie lub gubienie drobnych elementów liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów;
przestawianie liter w wyrazach (inwersja dynamiczna),
przestawianie szyku dyktowanych wyrazów, błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej;
zniekształcanie graficznej strony pisma,
niewłaściwe stosowanie małych i wielkich liter,
trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka - półka);
złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni,
brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji,
słaba konstrukcja i powolność pisma odręcznego, co utrudnia zapisanie myśli,
trudności w planowaniu i tworzeniu struktury pracy pisemnej,
trudności z przechodzeniem od jednej myśli do drugiej,
trudności w odniesieniu teorii do praktyki,
słaba umiejętność budowania zdań i wyrażania się w formie pisemnej,
trudności w zrozumieniu konwencji pisania,
trudności w odniesieniu idei abstrakcyjnych do konkretu,
trudności w edycji i korekcie tekstu.

Język mówiony
Niektóre trudności, których doświadczają osoby z dysleksją można powiązać z językiem, pracą pisemną i czytaniem.

Studenci z dysleksją mogą mieć trudności z szybkim lub wystarczająco dokładnym przyswajaniem informacji przekazywanych ustnie, błędnym rozumieniem instrukcji, treści wypowiadanych w kontekście grupowym, znajdywaniem właściwych słów lub wymową słów wielosylabowych.

Umiejętności organizacyjne/ zarządzanie czasem
Niektóre osoby z dysleksją doświadczają trudności w zakresie pamięci krótkoterminowej, które wpływają na robienie notatek, czytanie, pisanie, utrudniają również organizację czasu i dotrzymywanie terminów.

Trudności te są zwykle ignorowane i z tego powodu osoby z dysleksją mogą być postrzegane jako leniwe, pozbawione motywacji, niechlujne czy niedbałe.

Liczenie
Wiele osób z dysleksją wykazuje wysoką sprawność matematyczną, jednak niektóre z nich mogą doświadczać trudności wynikających z problemów związanych ze wzrokiem, postrzeganiem, czy też pamięcią krótkoterminową/roboczą.

U osób z dysleksją mogą pojawić się następujące trudności matematyczne:

trudności wizualne - np. odwrócenia i zastępowania,
błędy w przepisywaniu przy stosowaniu różnych środków przekazu,
pominięcia w obliczeniach wieloetapowych lub brak zdolności zapamiętania wszystkich aspektów,
trudności w zapamiętywaniu znaków i symboli,
trudności w zapamiętywaniu wzorów i twierdzeń,
trudności w stosowaniu słownictwa specjalistycznego,
trudności z arytmetyką i podstawową umiejętnością liczenia,
trudności w przechodzeniu od konkretu do idei abstrakcyjnych.

Read more detailed information about this impairment. Remember you can use the back button to return to this page.

Teaching strategies associated with Dysleksja

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych. Niniejszego wykazu nie należy uważać za wyczerpujący, warto również pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki i sposób uczenia, który sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwy w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych w Waszej Instytucji, które przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do naszej listy, prosimy o przekazanie sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

Zapewnij wystarczająco dużo czasu, aby omówić ze studentem jego potrzeby przed/w czasie sesji.

Czytanie

Należy:

przekazywać wytyczne dotyczące wybranych kluczowych pozycji,
zapewnić artykuły o jasnej strukturze i dobrej prezentacji tematu w celu zminimalizowania problemów z czytaniem,
zidentyfikować nowe słownictwo tematyczne w tekstach,
zaoferować źródła audiowizualne na dany temat, np. telewizyjne filmy dokumentalne, nagrania video – mogą one pomóc zarówno jeśli chodzi o strukturę, jak i o treść.

Ortografia

Należy:

wprowadzać nowe terminy i zagadnienia, zapisując je na tablicy lub pokazując na rzutniku,
zapewniać listę nowych terminów na początku modułu czy semestru tak, aby dać studentom wystarczająco dużo czasu na ich przyswojenie i użycie w odpowiednim kontekście,
zachęcać studentów do korzystania z elektronicznych opcji sprawdzania pisowni i gramatyki.

Notatki

Rozdanie materiałów na początku seminarium czy wykładu może być strategią najbardziej przydatną, ponieważ student z dysleksją będzie mógł skupić się na treści przekazywanej ustnie, nie martwiąc się koniecznością robienia notatek.
Korzystając z rzutnika, należy stosować czytelny rozmiar czcionki (minimalny rozmiar czcionki to 24). Należy graniczyć ilość informacji zamieszczonych na każdym slajdzie do kluczowych punktów. Ich rozwinięcie należy przekazać grupie na osobnej kartce. W ten sposób studenci mają dostęp do informacji, których nie zapamiętają w czasie wykładu i mogą je przeczytać w domu w wybranym przez siebie tempie.
Należy korzystać z tradycyjnej tablicy jedynie po to, by dać przykłady, rozwinąć punkty lub odnotować kluczowe słowa, koncepcje bądź nazwiska – nigdy po to, by studenci zajmowali się długim przepisywaniem. Należy upewnić się, że pismo jest duże i wyraźne a studenci mogą je odczytać.
Należy zaplanować dyskusje i prezentacje w małych grupach, co daje studentom możliwość eksperymentowania z językiem, gdy omawiają swoje pomysły i opinie.
Wykładając, należy przekazać ramy, ogólny zarys i główne punkty dotyczące danego tematu na początku i cały czas używać zaznaczeń, co pomoże studentom rozróżnić istotne kwestie. Należy pokazać im obraz całości zanim będą omówione szczegóły.
Należy dać studentom czas na przetworzenie informacji – podzielić wykłady na mniejsze części z przerwami na przyswojenie nowych wiadomości. Warto również zarezerwować dodatkowy czas na zadanie pytań.
Należy zaplanować czas na pozyskanie informacji zwrotnej od słuchaczy w celu monitorowania zrozumienia ze strony studentów i rozwinięcia ich umiejętności uczenia się.
Niektóre osoby z dysleksją łatwo rozprasza hałas oraz chaos w ćwiczeniach - pozwól więc im na wybór miejsca. Niektórzy studenci mogą potrzebować siedzieć z tyłu sali - tak, aby nie rozpraszały ich osoby siedzące za nimi.
Jeśli student uważa, że jest to konieczne, prowadzący powinien zezwolić mu na używanie dyktafonu lub przenośnego komputera.
Rozważ użycie map myśli lub uproszczonych diagramów.

Pisanie

Pisanie pismem odręcznym przez dwie godziny lub dłużej dla osoby z dysleksją może okazać się bardzo męczące i stresujące. Student może wybrać użycie komputera przenośnego podczas wykładu.
W czasie egzaminów studenci mogą potrzebować dodatkowego czasu na przeczytanie pracy oraz jej napisanie i sprawdzenie.

Język mówiony

Należy mieć świadomość dodatkowego czasu jakiego będzie potrzebował student z dysleksją do wykonania zadań angażujących język. Będzie on musiał włożyć w swoją pracę więcej wysiłku, trudniej będzie mu się skoncentrować.
Należy jasno precyzować swoje oczekiwania. Należy upewnić się czy instrukcje podawane ustnie są jasne i zostały zrozumiane przez studentów.
Należy zachęcać studentów do formułowania pytań, następnie odpowiedzieć na nie, używając prostego języka i ilustrując poszczególne punkty konkretnymi przykładami.

Inne problemy:

trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach ( błędny kierunek odwzorowywania),
trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – symptomy takie jak w języku polskim,
trudności w uczeniu się pamięciowym (tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne),
trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata,
trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne),
trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni, obniżona sprawność ruchowa,
nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy,
często występuje dysleksja o podłożu emocjonalnym.

Umiejętności organizacyjne/Zarządzanie czasem

Wielu studentów z dysleksją może się zgubić, podążając za sekwencjami i instrukcjami. Może być im potrzebna pomoc w planowaniu działań i ustalaniu priorytetów zadań - warto zatem zachęcać studentów do korzystania z notatników i/lub sporządzania list na potrzeby zarządzania zadaniami.
Studenci mogą wymagać konkretnej i praktycznej pomocy w zakresie planowania, struktury i organizacji.
Studenci mogą potrzebować konkretnej pomocy w tworzeniu struktury tekstu pisanego - przy wprowadzeniu, nagłówkach, wnioskach, określeniu głównych punktów, odróżnianiu danych istotnych od nieistotnych, wyborze i włączaniu cytatów oraz odniesień, porządkowaniu punktów i przechodzeniu pomiędzy punktami w prezentacji.

Liczenie

Zapewnij arkusze z rozwiązaniami, aby studenci mieli możliwość sprawdzenia błędów.
Rozważ zastosowanie różnych kolorów dla każdego aspektu.
Podaj jasne definicje nowych symboli.
Podawaj symbole wraz z definicją słowną.
Pozwól studentom używać kalkulatora.
Postaraj się podać przykłady zarówno liczbowe, jak i teoretyczne.

Wytyczne dotyczące dobrych praktyk oceny pracy uczniów i studentów z dysleksją

Osoby z dysleksją nie nabywają umiejętności językowych podświadomie, np. prawie żadna z nich nie jest w stanie nauczyć się prawidłowej pisowni bardzo dużo czytając. Często dokonują one postępów w zakresie jakiejś umiejętności językowej, gdy ktoś wyjaśni im daną umiejętność w sposób odpowiedni dla osoby z dysleksją. Bez takich wyjaśnień, uwagi i korekty dotyczące ortografii, gramatyki, interpunkcji i składni są bezskuteczne: zwiększają one tylko poziom zniechęcenia studenta, nie dają mu żadnych informacji, które mógłby wykorzystać do poprawy pracy w przyszłości, a dla uczącego są stratą czasu.

Informatyka i dysleksja

Skróty klawiszowe, których zapamiętanie dla studentów informatyki z dysleksją może być poważnym wyzwaniem, są najczęściej opisane w programie, a do tego przeważnie nie trzeba ich stosować (wtedy obsługuje się program tylko odrobinę wolniej). Podobnie nie powinno być problemów z pisaniem kodu programów - gdy student wpisze słowo kluczowe języka programowania z błędem, automatycznie edytor nie podświetli tego słowa właściwym kolorem.

Czytając szybko pracę osoby z dysleksją zwykle łatwiej jest ocenić ją w zakresie poruszonych w niej kwestii, stopnia zrealizowania tematu i wiedzy studenta. Szybkie czytanie przebiega najlepiej, gdy ignoruje się wszelkie błędy ortograficzne, gramatyczne, interpunkcyjne czy składniowe - bez ich poprawiania i komentowania.

Gdy jest to możliwe i praktyczne, należy dawać dwie oceny: jedną w oparciu o materiał i wykorzystanie danego tematu, drugą zaś dotyczącą technicznych aspektów języka. Jeśli oceniona będzie tylko wiedza studenta, a pominięta zostanie kwestia ortografii, gramatyki, interpunkcji i składni, należy o tym studenta poinformować.

Uwagi będą bardziej skuteczne, jeśli stanowić będą wyjaśnienie tego, co zostało dobrze wykonane, a co błędnie. Muszą być one przedstawione w sposób czytelny.

Jeśli pozwala na to czas, warto stosować dwa długopisy (żaden z nich nie powinien być jednak czerwony)- jeden do uwag dotyczących merytorycznej zawartości pracy, drugi zaś do zaznaczania błędów ortograficznych, gramatycznych, interpunkcyjnych i składniowych.