W skrócie o dysfunkcjach wzroku

Uszkodzenie wzroku może powstać na skutek działania negatywnych czynników wewnętrznych (genetycznych, wrodzonych, chorobowych) lub zewnętrznych (urazów).

Uszkodzenie może występować w różnym stopniu i zakresie, może także dotyczyć wszystkich czynności narządu wzroku. W sytuacji ekstremalnej może dojść nawet do całkowitej utraty zdoloności widzenia.

Najistotniejsze są jednak uszkodzenia najważniejszych czynności wzrokowych:

• uszkodzenie widzenia centralnego- obniżenie ostrości wzroku,

• widzenia obwodowego - ograniczenie i ubytki pola widzenia.

Klasyfikacja WHO wyodrębnia trzy kategorie ostrości wzroku:

1. wzrok normalny (ostrość wzroku powyżej 0,3),
2. słabowzroczność (obniżenia ostrości wzroku na poziomie od 0,3 aż do 0,05),
3. niewidzenie:
a. słabowzroczność głęboka profound low vision (całkowite zniesienie czynności wzrokowych 0,00),
b. niewidzenie umiarkowane moderate blindness (zachowane poczucie światła oraz ostrość wzroku od 0,02 do 0,05).

Kierowanie się zasadą indywidualnego traktowania każdego studenta, jest szczególnie ważne w pracy ze studentami z dysfunkcjami wzroku, ponieważ strategie, które sprawdzają się w odniesieniu do jednego studenta, nie zawsze będą się sprawdzać w przypadku kogoś innego. Tylko sama osoba z dysfunkcją wzroku jest w stanie stwierdzić, jak i co widzi lub czego nie widzi.

Ponieważ studenci często wypracowują swoje własne strategie i techniki radzenia sobie w trudnych sytuacjach, jest niezmiernie ważne, by student był aktywnie zaangażowany w dyskusje na temat strategii nauczania właściwych dla swego przypadku.

Szczegółowo o dysfunkcjach wzroku wpływających na uczenie się i nauczanie

Odbiór informacji w trakcie wykładów
Studenci nagrywający wykłady, będą potrzebować przełożenia materiału wizualnego na formę słuchową. Trzeba się zastanowić jaki jest najlepszy sposób przekazywania informacji z diagramów, wykresów, tabel i innych złożonych materiałów wizualnych. Warto zwracać szczególną uwagę na to, by w trakcie prowadzonego wykładu stale opisywać elementy, do których osoba mówiąca się odnosi, np. zamiast "prosta łącząca te dwa punkty", lepiej powiedzieć "prosta łącząca punkty a i b". Gdy informacje zapisywane są na tablicy, należy równocześnie dyktować je w całości.

Wykładowcy powinni, o ile to możliwe przekazywać studentom niewidomym treści wykładów w formie elektronicznej, np. na płycie CD. Innym rozwiązaniem jest odsyłanie studentów na stronę Instytutu, gdzie mogą być umieszczone konspekty wykładów. Odmowa udostępnienia materiałów studentowi jest nieuzasadniona i prowadzi do wyłączenia go z pełnego udziału w zajęciach. W sytuacjach, gdy prezentacje graficzne lub wizualne stanowią zasadniczą część wykładu, należy stosować słowny opis wykorzystywanych materiałów.

Uczestnictwo w seminariach/konsultacjach
Zapamiętanie i rozpoznawanie przez niewidomego studenta innych studentów na seminarium może zabrać trochę czasu, dlatego ważne jest by osoba zabierająca głos przedstawiała się za każdym razem. Należy również pamiętać, że dla studenta niewidomego wszelkie sygnały niewerbalne są niedostępne, dlatego wypada zawsze uzupełniać gestykulację informacją słowną. Pomocne jest przygotowywanie i udostępnianie studentom wszelkich materiałów tekstowych w formie elektronicznej przed seminarium.

Będąc w sali, w której znajduje się student niewidomy, należy zawsze zasygnalizować swoją obecność przedstawiając się. Osoba niewidoma nie zawsze rozpoznaje rozmówcę po głosie, nawet jeśli jest to ktoś często przez nią spotykany.

Cechy charakterystyczne wpływające na uczenie się i nauczanie
Konsekwencje braku wzroku są odczuwalne przez osoby niewidome zarówno w życiu codziennym, jak również studenckim, mają one np. utrudniony dostęp do materiałów dydaktycznych. Ważne jest zatem, aby osoby uczące studentów niewidomych czy słabowidzących posiadały niezbędne informacje na temat specyfiki tej niepełnosprawności.

Wykłady/ notowanie
Niektórzy studenci mogą potrzebować dyktafonu do zapisu wykładów/dyskusji. Oznacza to, że student musi zdać się na to, co słyszy, co z kolei wymaga zdolności koncentracji i dobrej pamięci oraz praktyki. Dodatkowo przeglądanie materiału jest utrudnione, stąd też student musi być dobrze zorganizowany. Niektórzy studenci mogą również potrzebować skorzystać z pomocy osoby robiącej notatki. Studentów należy zachęcić do siadania w miejscu, gdzie słyszą/widzą (dotyczy to osób z resztkowymi funkcjami narządu wzroku). Wszystko, co jest zapisane na slajdach i prezentowane na rzutniku należy podać ustnie. Materiały wykorzystywane podczas wykładów i te przeznaczone do samodzielnej lektury powinny być dostępne z odpowiednim wyprzedzeniem przed sesją nauczania (warto pamiętać o powiększonym druku, jeśli może to dodatkowo pomóc studentowi). Zapewnienie materiałów (np. wykazów lektur) pozwoli studentom na sporządzenie kopii treści w formie elektronicznej lub w Brajllu (jeśli jest to konieczne).

Read more detailed information about this impairment. Remember you can use the back button to return to this page.

Teaching strategies associated with Wzrokowe

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych. Niniejszego wykazu nie należy traktować jako pełnej wyczerpującej listy możliwych strategii. Należy także pamiętać o konieczności indywidualnego traktowania każdego studenta (sposób uczenia, który sprawdza się w odniesieniu do jednej osoby, niekoniecznie będzie równie właściwy w stosunku do innej). Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych w Waszej Instytucji, które przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które mogą wzbogacić naszą listę, prosimy o przekazanie sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

W przypadku egzaminów może to być:

• wydłużenie ilości czasu,

• zamiana formy egzaminu z pisemnej na ustną,

• skorzystanie z pomocy asystenta, który w imieniu studenta będzie nanosił odpowiedzi na odpowiedni arkusz,

• powiększenie czcionki,

• arkusze egzaminacyjne w Braillu,

• skorzystanie z takich pomocy jak lupa, czy dodatkowe oświetlenie,

• skorzystanie z innego sprzętu, np. komputera z syntezatorem mowy.

W przypadku wykładów i ćwiczeń:

• Niektórzy studenci mogą potrzebować dyktafonu do zapisu wykładów/dyskusji. Oznacza to, że student musi zdać się na to, co słyszy, co z kolei wymaga zdolności koncentracji i dobrej pamięci. Dodatkowo student musi być dobrze zorganizowany, aby móc nadążać z robieniem notatek i przepisywaniem.

• Wchodząc do sali, w której znajduje się student niewidomy, należy zawsze zasygnalizować swoją obecność przedstawiając się.

• Studentów należy zachęcić do siadania w miejscu, w którym słyszą/widzą (dotyczy to osób z resztkowymi funkcjami narządu wzroku).

• Warto szczególnie zwracać uwagę na to, by w trakcie prowadzonego wykładu stale opisywać elementy, do których osoba mówiąca się odnosi.

• Należy również pamiętać, że dla studenta niewidomego wszelkie sygnały niewerbalne są niedostępne, dlatego wypada zawsze uzupełniać gestykulację informacją słowną.

• Należy zapewnić, by przejścia i otwarte przestrzenie były wolne – sprawdzić, czy na wysokości głowy nie ma żadnych wystających elementów.

• Należy zapewnić dobre oświetlenie. Różne osoby będą mieć różne wymagania; oślepiające światło może być równie kłopotliwe, jak głęboki cień. Należy omówić indywidualne wymagania ze studentem. Niewielkie modyfikacje, które mogą w znacznym stopniu ułatwić osobie niepełnosprawnej funkcjonowanie najczęściej są niedrogie, np. może być to wymiana żarówki. Prowadzący zajęcia powinien stać w dobrze oświetlonym miejscu twarzą do studentów, ale nie plecami do okna, ponieważ wtedy twarz znajdzie się w cieniu.

• Należy dawać precyzyjne polecenia i wyjaśnienia.

• Wszystkie informacje zapisane na slajdach i prezentowane na rzutniku należy podawać również ustnie.
• Materiały wykorzystywane podczas wykładów i te przeznaczone do samodzielnej lektury, powinny być k dostępne przed sesją nauczania (warto pamiętać o powiększonym druku, jeśli może to dodatkowo pomóc studentowi).
• Należy zapewnić wcześniej wykazy lektur, ponieważ studenci mogą potrzebować dodatkowego czasu na poradzenie sobie z czytaniem.

• Student powinien napisać oświadczenie do dyrektora instytutu, w którym zapewni, że wszelkie nagrania będą mu służyły wyłącznie do celów dydaktycznych.

• Obecność psa przewodnika w środowisku laboratoryjnym, gdzie inni mogą się o niego potknąć, może być niewłaściwa – będzie to zależeć od indywidualnej sytuacji i należy podjąć analizę ryzyka. Jeśli tak jest, być może trzeba będzie zapewnić bezpieczne pomieszczenie, gdzie pies będzie czekał na swojego właściciela.

Amerykanistyka i niepełnosprawności wzrokowe
Prowadząc zajęcia z teorii kultury, a więc przedmiotu mocno związanego ze zjawiskami o naturze wizualnej, starałam się dołączyć do rozważań i dyskusji, także te elementy, które nie wymagają użycia zmysłu widzenia. Posłużenie się ikonami, symbolami kulturowymi, które niekoniecznie mają swój obraz, widzialną formę, było dla mnie bardzo cennym doświadczeniem. Przykładem niech będzie sesja fotograficzna, którą prezentowałam studentom, a która dotyczyła stereotypów ról kobiecych w kulturze polskiej. Dwie grupy studentów otrzymały do omówienia na podstawie starych fotografii motyw traktorzystki i robotnicy, zaś grupa, do której należała niepełnosprawna studentka, motyw Matki Polki, który nie wymagał użycia obrazu, a raczej wiedzy z zakresu literatury czy historii. Podobnie, gdy przedmiotem rozważań były przejawy amerykanizacji w kulturze polskiej, część studentów przygotowała swoje prezentacje na podstawie fotografii, część zaś na podstawie przemian w języku polskim, co również nie wymagało użycia zmysłu wzroku.

Ponadto dzięki pomocy Biura ds. Osób Niepełnosprawnych, wszystkie materiały – lektury, których przeczytania wymagałam od wszystkich studentów, zostały dostarczone niepełnosprawnej studentce w wersji audio. Z perspektywy prowadzącego nie ma praktycznie żadnych większych kosztów wdrożenia tego typu pomocy. Wszystkie materiały należało skopiować i przekazać pracownikom Biura, zaś materiały własne dostarczyć w formacie Word. Wysiłek taki procentuje niewątpliwie możliwością zrównania szans edukacyjnych studentów.

Mgr Joanna Pawelska

Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ

Potential Challenges to the Achievement of Learning

• Trudności organizacyjne

• Trudności z pamięcią

• Trudności ruchowe i manualne