W skrócie o dysleksji
Dysleksja, czyli specyficzna rozwojowa dysleksja (ICD-10 R48), to zaburzenie wyrażające się trudnościami w nauce czytania i pisania, które nie ustępują mimo stosowania obowiązujących metod nauczania, normalnej inteligencji i sprzyjających warunków społeczno-kulturowych. Jest ona spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Objawy dysleksji występują u mniej więcej 10% uczniów, pięciokrotnie częściej u chłopców.

W przeciwieństwie do Danii i Wielkiej Brytanii, w Polsce dysleksja nie jest uznawana za niepełnosprawność.

Szczegółowo o dysleksji
Osoby uczące się z dysleksją często potrafią wykonać całą gamę złożonych zadań, np. rozwiązywać skomplikowane problemy w elektronice czy projektowaniu, jednak nie potrafią zrobić rzeczy pozornie łatwych: nauczyć się czytać i literować, robić notatek, zapamiętać instrukcji, podać godziny czy też znaleźć drogi.

Read more detailed information about this impairment. Remember you can use the back button to return to this page.

Teaching strategies associated with Dysleksja

Przedstawiane tu strategie stanowią sugestie dotyczące nauczania osób niepełnosprawnych. Niniejszego wykazu nie należy uważać za wyczerpujący. Należy również pamiętać, że wszystkie osoby uczące się stanowią odrębne jednostki i sposób uczenia, który sprawdza się w odniesieniu do jednej z nich, niekoniecznie będzie równie właściwy w stosunku do innej. Mogą Państwo również zechcieć skontaktować się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych w Waszej Instytucji, które przekaże więcej informacji. Jeśli dysponują Państwo jakimiś sprawdzonymi pomysłami, które można dodać do naszej listy, prosimy o przekazywanie wszelkich sugestii pocztą elektroniczną na adres bsn@adm.uj.edu.pl

• Zapewnij wystarczająco dużo czasu, aby omówić ze studentem jego/jej potrzeby przed/w czasie sesji.

Czytanie

Należy:

• przekazywać wytyczne dotyczące wybranych kluczowych pozycji;

• zapewnić artykuły o jasnej strukturze i dobrej prezentacji tematu w celu zminimalizowania problemów z czytaniem;

• zidentyfikować nowe słownictwo tematyczne w tekstach;

• zaoferować źródła audiowizualne na dany temat, np. telewizyjne filmy dokumentalne lub dyskusje, nagrania video – mogą one pomóc zarówno pod względem struktury, jak i treści.

Ortografia

Należy:

• wprowadzać nowe terminy i zagadnienia, zapisując je na tablicy lub pokazując na rzutniku;

• zapewnić listę nowych terminów na początku modułu lub semestru tak, aby dać studentom wystarczająco dużo czasu na ich przyswojenie i użycie w odpowiednim kontekście;

• zachęcać do korzystania z elektronicznych opcji sprawdzania pisowni i gramatyki.

Notatki

• Rozdanie materiałów na początku seminarium czy wykładu może być strategią najbardziej przydatną, ponieważ student z dysleksją będzie mógł dzięki temu skupić się na treści przekazywanej ustnie, bez konieczności robienia notatek.

• Korzystając z rzutnika, należy stosować czytelny rozmiar czcionki (minimalny rozmiar czcionki to 24). Należy ograniczyć ilość informacji na każdym slajdzie do kluczowych punktów (ich rozwinięcie należy przekazać grupie na osobnej kartce). W ten sposób studenci mają dostęp do informacji, których nie zapamiętają w czasie wykładu i mogą je przeczytać w domu w wybranym przez siebie tempie.

• Należy korzystać z tradycyjnej tablicy jedynie po to, by dać przykłady, rozwinąć punkt lub odnotować kluczowe słowa czy koncepcje bądź nazwiska – nigdy po to, by studenci zajmowali się długim przepisywaniem. Należy upewnić się, że pismo jest duże i wyraźne, a studenci mogą je odczytać.

• Należy zaplanować dyskusje i prezentacje w małych grupach, co daje studentom możliwość eksperymentowania z językiem, gdy omawiają pomysły i opinie.

• Wykładając, należy przekazać ramy, ogólny zarys i główne punkty na początku i cały czas używać zaznaczeń, co pomoże studentom rozróżnić istotne kwestie. Należy pokazać im obraz całości zanim będą omówione szczegóły.

• Należy dać studentom czas na przetworzenie informacji – podzielić wykłady na mniejsze części z przerwami na ich przyswojenie. Warto także zapewnić czas na zadanie pytań.

• Należy zaplanować czas na pozyskanie informacji zwrotnej od słuchaczy w celu monitorowania stopnia zrozumienia ze strony studentów i rozwinięcia ich umiejętności uczenia się.

• Niektóre osoby z dysleksją łatwo rozprasza hałas, oraz chaos w ćwiczeniach - warto zatem pozwolić im na wybór miejsca. Niektórzy studenci mogą potrzebować siedzieć z tyłu sali, aby nie rozpraszały ich osoby siedzące za nimi.

• Jeśli student uważa, że jest to konieczne, prowadzący powinien zezwolić na używanie podczas wykładów dyktafonu lub przenośnego komputera.

• Warto rozważyć użycie „map myśli” lub uproszczonych diagramów.

Pisanie

• Pisanie pismem odręcznym przez dwie godziny lub dłużej dla osoby z dysleksją może okazać się bardzo męczące i stresujące. Student może wybrać użycie komputera przenośnego podczas wykładu.

• W czasie egzaminów studenci mogą potrzebować dodatkowego czasu na przeczytanie pracy oraz jej napisanie i sprawdzenie.

Język mówiony

• Należy mieć świadomość dodatkowego czasu, wysiłku i koncentracji, jakich student z dysleksją może potrzebować do zadań angażujących język.

• Należy jasno precyzować swoje oczekiwania. Należy upewnić się czy instrukcje podawane ustnie są jasne, i czy zostały one zrozumiane przez studentów.

• Należy zachęcać studentów do formułowania pytań, następnie odpowiedzieć na nie używając prostego języka i zilustrować poszczególne punkty konkretnymi przykładami.

Inne problemy:

• trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach ( błędny kierunek odwzorowywania);

• trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – symptomy takie jak w języku polskim;

• trudności w uczeniu się pamięciowym – tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne;

• trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata;

• trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne);

• trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni, obniżona sprawność ruchowa;

• nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy;

• często występuje dysleksja o podłożu emocjonalnym.

Umiejętności organizacyjne/Zarządzanie czasem

• Wielu studentów z dysleksją może się zgubić, podążając za sekwencjami i instrukcjami; może być im potrzebna pomoc w planowaniu działań i ustalaniu priorytetów zadań. Warto zatem zachęcać studentów do korzystania z notatników i/lub sporządzania list na potrzeby zarządzania zadaniami.

• Studenci mogą wymagać konkretnej i praktycznej pomocy w zakresie planowania, struktury i organizacji.

• Studenci mogą potrzebować konkretnej pomocy w skupieniu się na konwencjach tekstu pisanego(wprowadzeniu, nagłówkach wnioskach, określeniu głównych punktów, danych istotnych i nieistotnych, wyborze, włączaniu cytatów i odniesień, porządkowaniu punktów i przechodzeniu pomiędzy punktami w prezentacji).

Liczenie

• Zapewnij arkusze z rozwiązaniami, aby studenci mieli możliwość sprawdzenia błędów.

• Rozważ zastosowanie różnych kolorów dla każdego aspektu.

• Podawaj jasne definicje nowych symboli.

• Podawaj symbole wraz z definicją słowną.

• Pozwól studentom używać kalkulatora.

• Postaraj się podawać przykłady zarówno liczbowe, jak i teoretyczne.

Wytyczne dotyczące dobrych praktyk oceniania pracy uczniów i studentów z dysleksją
Czytając szybko pracę studenta z dysleksją zwykle łatwiej jest ocenić ją pod kątem poruszonych w niej kwestii, zrozumienia i wiedzy. Szybkie czytanie przebiega najlepiej, gdy ignoruje się wszelkie błędy ortograficzne, gramatyczne, interpunkcyjne czy składniowe, bez ich poprawiania, czy komentowania.

Gdy jest to możliwe, należy stawiać dwie oceny: jedną w oparciu o materiał i stopień wykorzystania danego tematu, drugą zaś dotyczącą technicznych aspektów języka. Jeśli oceniona zostanie tylko strona merytoryczna pracy, przy pominięciu ortografii, gramatyki, interpunkcji i składnii, wówczas należy o tym zawsze poinformować studenta.

Uwagi będą najbardziej skuteczne, jeśli będą zawierały wyjaśnienie tego, co zostało dobrze wykonane, a co błędnie. Muszą być one przedstawione w sposób czytelny.

Jeśli pozwala na to czas, warto stosować dwa długopisy: jeden do uwag dotyczących wiedzy i stopnia zrealizowania tematu, drugi do zaznaczania błędów ortograficznych, gramatycznych, interpunkcyjnych i składniowych (żaden z nich nie powinien być jednak czerwony).

Osoby z dysleksją nie nabywają umiejętności językowych podświadomie, np. prawie żadna z nich nie jest w stanie nauczyć się prawidłowej pisowni bardzo dużo czytając. Często dokonują one postępów w zakresie jakiejś umiejętności językowej, gdy ktoś wyjaśni im daną umiejętność w sposób odpowiedni dla osoby z dysleksją. Bez takich wyjaśnień, uwagi i korekty dotyczące ortografii, gramatyki, interpunkcji i składni są bezskuteczne: zwiększają tylko poziom zniechęcenia studenta, a dla uczącego są stratą czasu.

Potential Challenges to the Achievement of Learning

• Trudności organizacyjne

• Trudności z pamięcią

• Trudności ruchowe i manualne

• Trudności z mówieniem

• Trudności związane z wytrzymałością